Doorashada Itoobiya: TPLF oo dalabaad cusub dirtay

Bulshada Tigray ayaa sheegtay in muwaadiniintu ay la kulmayaan dhibaatooyin dhaqaale iyo bulsho oo daran, kuwaas oo ay ku eedeeyeen waxa ay ugu yeereen "cunaqabatayn" uu dowladda federaalku ku soo rogtay gobolka.

Warqad la soo saaray 3-da Juun 2026, isla markaana lagu baahiyay warbaahinta gobolka, ayaa hoggaamiyeyaasha gobolka ku boorriyay beesha caalamka inay fiiro gaar ah siiso dhibaatada taagan.

Qoraalka oo cinwaankiisu ahaa "Ku socda ergada diblomaasiyadeed iyo saaxiibbada caalamiga ah", inkastoo aanu lahayn shaabad rasmi ah, ayaa afhayeenka xisbiga talada haya ee Tigray, TPLF, Mudane Mikaele Asgedom, u xaqiijiyay BBC-da telefoon ahaan in qoraalkaasi uu ka soo baxay TPLF.

Qoraalku wuxuu sheegay in gobolka uu hadda wajahayo dhibaato dhaqaale iyo mid bani'aadamnimo oo aad u culus. Waxa uu si gaar ah u tilmaamay in hakinta sahayda shidaalka ay carqaladaysay dhaqdhaqaaqyadii dhaqaalaha, isla markaana ay sababtay kor u kac weyn oo ku yimid qiimaha badeecadaha.

Waxaa kale oo lagu sheegay in gobolka uu ku jiro cadaadis xooggan, iyadoo la xusay in si loo xalliyo dhibaatooyinka dalka ka jira ay diyaar u yihiin inay ka qayb qaataan hannaan siyaasadeed oo lagu kalsoonaan karo oo ay hoggaaminayso beesha caalamka. Waxa ay sidoo kale codsadeen in labada dhinac lagu soo celiyo wadahadal.

Qoraalku wuxuu intaa ku daray in xaaladdu "u baahan tahay wada-hadal siyaasadeed oo lagu kalsoonaan karo."

Iyadoo dowladda federaalka lagu eedeeyay inay jebisay Heshiiskii Pretoria ee joojinta colaadda, qoraalku wuxuu sidoo kale dhaliilay hay'addii loo xilsaaray hirgelinta heshiiskaas, isaga oo sheegay in ay si weyn u fashilantay.

Inkastoo TPLF ay hore si rasmi ah u shaacisay mowqifkeeda ah in heshiiskaasi "burburay", dowladda federaalka ilaa hadda si rasmi ah ugama aysan jawaabin mowqifka TPLF.

Si kastaba ha ahaatee, labada dhinac ayaa la xusuustaa in ay weli is-hor-imaad iyo eedeymo is-daba joog ah isku soo jeedinayeen marka la eego hirgelinta heshiisyada xabbad-joojinta.

Xisbiga, ka dib doorasho la qabtay lix sano ka hor iyo golaha ka dhashay doorashadii 2020 ee la xidhiidha dagaalkii markaas qarxay, ayaa sheegay in golihii la dhisay dib loogu soo celinayo shaqadii uu hayay.

TPLF ayaa warqad ay soo saartay ku sheegtay in hoggaanka xisbiga uu go'aansaday in loo baahan yahay in la qaato dhammaan noocyada "ikhtiyaarrada siyaasadeed" si loo buuxiyo "faaruqnimada maamulka" ee ka jirta gobolka.

Sidaas awgeed, waxay tilmaantay in la tixgeliyay dhowr ikhtiyaar, oo ay ka mid yihiin: in maamulka ku-meelgaarka ah hore u sii socdo, in la dhiso dowlad ku-meelgaar ah, in dib loo soo celiyo golihii ka dhashay doorashadii 2020, ama in doorasho laga qabto meelaha ka baxsan deegaanada ay gacanta ku hayaan xoogagga aan nidaamsanayn ee ay dowladda federaalku taageerto.

Waxay sidoo kale sheegtay in ka dib wadahadallo lagu qabtay magaalooyin iyo miyiga, inta badan lagu heshiiyey in la soo celiyo golihii hore ee la doortay si uu shaqadiisa u sii wato.

Golahaas ayaa u magacaabay guddoomiyaha xisbiga, Debretsion Gebremichael, inuu noqdo madaxweyne. Tallaabadan ayaa la sheegay inay meesha ka saarayso awoodda maamulka ku-meelgaarka ah ee ka dhashay heshiiskii Pretoria.

Ra'iisul Wasaaraha Itoobiya, Abiy Axmed, ayaa dhammaadkii bishii Maarso kordhiyey muddada xilka madaxweynaha maamulka ku-meelgaarka ah, Sarreeye Guuto Tadesse Werede, hase yeeshee si rasmi ah looma shaacin in xilka laga qaaday, welina wax jawaab ah kama bixin.

TPLF sidoo kale way diidday kordhinta muddada xilka jeneraalkaas, waxayna ku tilmaantay in heshiisku "burburay", iyagoo ku baaqay in la soo celiyo golihii hore ee dagaalka ka hor jiray, isla markaana Debretsion Gebremichael uu hoggaamiyo.

Xilligan, inkastoo aan si buuxda loo ogeyn mustaqbalka xiriirka u dhexeeya dowladda federaalka iyo maamulka Tigray, haddana gobolka ayaa lagu yaqaan inuusan ka qaybgelin doorashadii toddobaad ee qaran ee dalka ka dhacday 1-da Juun 2026.

Bartamihii May, Debretsion ayaa sheegay in in ka badan 45% deegaannada gobolka ay ku jiraan "duullaan", isagoo ku tilmaamay "Tigray la kala jaray", isla markaana ku dhawaaqay in aan doorasho ka dhici doonin gobolka.

Xiisadda u dhexeysa xisbiga Xoreynta Dadka Tigray – TPLF iyo xukuumadda Addis Ababa ayaa sanadkii la soo dhaafay si tartiib tartiib ah u sii xoogaysanaysay.

Khilaaf weyn oo ka mid ah ayaa ah in TPLF loo baahan yahay in dib loo diiwaangeliyo sidii xisbi cusub iyo in kale. Guddiga doorashooyinka ayaa sheegay in ay tani lama huraan tahay, halka TPLF ay diidday. Xaaladdan awgeed, xisbigu waxa uu si rasmi ah u wajahaa hakad sharci ah oo laga saaray aqoonsigiisa sharci.

TPLF ayaa sidoo kale dhaleeceysay doorashadii toddobaad ee qaran ee Itoobiya, iyagoo sheegay in mucaaradku aanu helin ka-qaybgal dhab ah oo macno leh.

Waxay yiraahdeen: "Sidaas darteed, doorashadu ma muujinayso tartan dimuqraaddi ah oo dhab ah. Aqoonsi la'aan, cabburin, iyo cadaadis ayaa ka muuqda," ayaa lagu sheegay bayaan ka soo baxay.

Bilowgii bishii May, Dr. Debretsion Gebremichael ayaa sheegay in Tigray aysan awoodin inay ka qayb gasho doorashada qaran.

Waxa uu yiri: "Malaayiin dadkeenna ah ma joogaan halkoodii; qaar waa la barakiciyay, qaarna waa qaxeen. Sidoo kale, gobolka wuxuu weli ku jiraa khatar jiritaan. Doorasho laguma qaban karo iyadoo dadka loo sheegayo in la baabi'inayo. Khataraha waa in marka hore la xalliyo; nabad iyo xasillooni ayaa loo baahan yahay."

TPLF waxay aaminsan tahay in dowladda federaalku ay jebisay Heshiiskii Pretoria, gaar ahaan arrimaha dhulka ay ku waayeen dagaalka, sida Galbeedka Tigray, oo ay doonayaan in dib loo soo celiyo.

Dagaalkii dhiigga badnaa ee billowday dhammaadkii 2020 ee u dhexeeyay ciidamada federaalka Itoobiya iyo TPLF, oo socday ku dhawaad laba sano, ayaa si rasmi ah u dhammaaday kadib heshiiskii Pretoria.

Si kastaba ha ahaatee, inkastoo saddex sano ay ka soo wareegatay, Tigray weli kuma soo laaban xaaladdii ay ku jirtay ka hor dagaalka.

Dhinacyada dib u dhiska, kaabayaasha burburay, maamulka, wakiilnimada federaalka, iyo dib u dejinta dadka barakacay—kuwaas oo dhammaantood qayb ka ahaa heshiiska Pretoria—weli si buuxda looma hirgelin.