इराणच्या अटी मान्य झाल्या नाहीत तर आम्ही चर्चेतून बाहेर पडू शकतो; इराणची सरकारी वृत्तवाहिनी काय म्हणतेय?

इराणसोबत चर्चा करण्यासाठी अमेरिकेचे उपराष्ट्रपती जे. डी. व्हेन्स यांच्या नेतृत्वाखालील अमेरिकी शिष्टमंडळ पाकिस्तानची राजधानी इस्लामाबाद येथे पोहोचले आहे.

जेडी व्हेन्स यांचे 'एअर फोर्स टू' विमान इस्लामाबादमध्ये उतरले अशी माहिती बीबीसी उर्दूचे प्रतिनिधी उमर दराज नांगियाना यांना पाकिस्तानी हवाई वाहतूक सूत्रांकडून प्राप्त झाली आहे.

गेल्या 21 वर्षांच्या दीर्घ अंतरानंतर एखाद्या अमेरिकन उपराष्ट्राध्यक्षांचा हा पहिलाच पाकिस्तान दौरा आहे. यापूर्वी तत्कालीन उपराष्ट्राध्यक्ष डिक चेनी यांनी 2005 मध्ये पाकिस्तानला भेट दिली होती.

इस्लामाबादमध्ये होणाऱ्या चर्चेसाठी जेडी व्हेन्स यांच्यासोबत अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्षांचे विशेष दूत स्टीव विटकॉफ आणि राष्ट्राध्यक्षांचे जावई जॅरेड कुशनर हेदेखील आले आहेत.

दुसरीकडे इराणच्या संसदेचे अध्यक्ष मोहम्मद बागेर गालिबाफ यांच्या नेतृत्वाखालील इराणी शिष्टमंडळही इस्लामाबादमध्ये पोहोचले आहे.

इराणच्या सरकारी वृत्तवाहिनी आयआरआयएनएन (IRINN) वरील एका रिपोर्टरने म्हटले आहे की, अमेरिकेसोबत सुरू असलेल्या चर्चांमध्ये इराणच्या अटी पूर्ण झाल्या नाहीत, तर इराण या चर्चांमधून माघार घेऊ शकतो.

आयआरआयएनएन वाहिनीवर इस्लामाबादहून थेट (लाइव्ह) रिपोर्टिंग करत असलेल्या एका वार्ताहराने इशारा दिला की, इराणने आधीच ठरवलेल्या अटी पूर्ण झाल्या नाहीत, तर ही चर्चा अजूनही रद्द होऊ शकते.

या संवाददात्याने असेही सांगितले की, इराणच्या'"हितसंबंधांचा, मागण्यांचा आणि मर्यादांचा' आदर न ठेवणाऱ्या चर्चांमधून माघार घेणेही यश मानलं जाऊ शकतलं. यालाच इराणी अधिकारी 'ठाम (कडक) कूटनीती' असे संबोधतात.

सरकारी टीव्हीवरील रिपोर्ट्समध्ये अमेरिकेबाबत असलेल्या अविश्वासावर भर दिला जात आहे. या चर्चांमध्ये इराणची भूमिका मजबूत आहे आणि जर त्याच्या शर्ता पूर्ण झाल्या नाहीत, तर कोणतीही चर्चा न करता देखील इराण त्यातून बाहेर पडू शकतो, असं म्हटलं जात आहे.

इराण-अमेरिका चर्चेत लेबनॉनचाही समावेश झाला पाहिजे- पाकिस्तानच्या मंत्र्यांची अपेक्षा

इराण आणि अमेरिका यांच्यात होणाऱ्या संघर्षविराम चर्चेत लेबनॉनलाही समाविष्ट केले पाहिजे, असं पाकिस्तान सरकारमधील एका वरिष्ठ मंत्र्याने बीबीसीला सांगितले.

योजना आणि विकास मंत्री अहसान इक़बाल यांनी बीबीसी वर्ल्ड सर्व्हिसच्या वीकएन्ड कार्यक्रमात सांगितले की पाकिस्तानचा असा विश्वास आहे की हा संघर्षविराम संपूर्ण प्रदेशासाठी असला पाहिजे आणि या 'ऐतिहासिक संधीमध्ये' इस्रायल अडथळा ठरणार नाही, अशी त्यांना अपेक्षा आहे.

ते म्हणाले, "प्रदेशाच्या एका भागात रक्तपात सुरू असताना आणि दुसऱ्या भागात वाटाघाटी चालू असतील, तर हे आम्हाला चालणार नाही. माझ्या मते इस्रायलने अधिक जबाबदार भूमिका घ्यायला हवी आणि ही चर्चा पुढे जाण्यापूर्वी कोणताही फायदा उचलण्याचा प्रयत्न करू नये."

इक़बाल यांनी सांगितले की पाकिस्तान दोन्ही बाजूंना एकत्र आणण्यासाठी सर्वतोपरी प्रयत्न करेल, जेणेकरून त्या 'कोणत्यातरी करारावर पोहोचू शकतील.'

ते पुढे म्हणाले की, जर दोन्हीकडचे नेते "संघर्षविराम पुढे सुरू ठेवण्यावर आणि आणखी एका फेरीच्या चर्चेवर" सहमत झाले, तर ते याला 'यश' मानतील.

मध्यपूर्वेतील युद्ध थांबवण्यासाठी अमेरिका आणि इराण दोन आठवड्यांच्या संघर्षविरामावर सहमत झाले आहेत, मात्र लेबनॉनमध्ये इस्रायल आणि हिज़्बुल्लाह यांच्यातील लढाई सुरूच आहे.

लेबनॉन हा या कराराचा भाग नाही असे संकेत अमेरिका आणि इस्रायल यांनी दिले आहेत. तर इराण आणि चर्चांतील प्रमुख मध्यस्थ असलेला पाकिस्तान मात्र लेबनॉन लाही या प्रक्रियेत समाविष्ट केले पाहिजे, असा आग्रह धरत आहे.

पाकिस्तानचे परराष्ट्रमंत्री काय म्हणाले?

पाकिस्तानचे उपपंतप्रधान आणि परराष्ट्रमंत्री मोहम्मद इसहाक डार यांनी राजधानी इस्लामाबादमध्ये अमेरिकेचे उपराष्ट्राध्यक्ष जेडी व्हेन्स यांचे स्वागत केले.

यावेळी त्यांनी प्रादेशिक आणि जागतिक पातळीवर स्थायी शांतता प्रस्थापित करण्याच्या अमेरिकेच्या वचनबद्धतेची प्रशंसा केली.

पाकिस्तानच्या परराष्ट्र मंत्रालयाने जारी केलेल्या निवेदनात डार यांच्या हवाल्याने म्हटलं आहे की, इराण आणि अमेरिका यांच्यात "अर्थपूर्ण चर्चा" होईल.

मध्यपूर्वेतील संघर्षावर चिरस्थायी आणि टिकाऊ तोडगा काढण्यासाठी दोन्ही पक्षांमध्ये सहकार्य सुरू राहावे, अशी पाकिस्तानची इच्छा आहे, असा पुनरुच्चार त्यांनी केला.

दरम्यान, अमेरिका आणि इराणचे प्रतिनिधीमंडळ चर्चेसाठी इस्लामाबादला पोहोचले आहेत.

अमेरिकन प्रतिनिधिमंडळाचे नेतृत्व उपराष्ट्राध्यक्ष जेडी व्हेन्स करत आहेत, तर इराणी शिष्टमंडळाचे नेतृत्व इराणी संसदेचे अध्यक्ष मोहम्मद बागेर गालिबाफ करत आहेत.

इराणी शिष्टमंडळ ज्या विमानाने इस्लामाबादला पोहोचले, त्याला 'मिनाब 168' नाव का देण्यात आलं?

अमेरिकेसोबत चर्चेसाठी इराणी शिष्टमंडळ ज्या विमानाने पाकिस्तानच्या इस्लामाबादला पोहोचले, त्या विमानाला 'मिनाब 168' हे नाव देण्यात आलं आहे, अशी माहिती इराण सरकारकडून देण्यात आली आहे.

हे नाव अलीकडेच इराणमधील मुलींच्या शाळेवर झालेल्या हल्ल्याच्या स्मरणार्थ देण्यात आलं आहे. या हल्ल्यात मृत्यू पावलेल्यांमध्ये बहुतेक लहान मुली होत्या.

इराणी अधिकाऱ्यांच्या मते, 28 फेब्रुवारी रोजी झालेल्या क्षेपणास्त्र हल्ल्यात या मुलींचा मृत्यू झाला. या हल्ल्यात इराणमधील मिनाब शहरातील मुलींची प्राथमिक शाळा उद्ध्वस्त झाली होती.

प्रसारमाध्यमांच्या वृत्तानुसार, अमेरिकन तपासकर्त्यांना असा संशय आहे की कदाचित अमेरिकन सैन्याने चुकून या शाळेला लक्ष्य केले असावे. अमेरिकेचे संरक्षणमंत्री पीट हेगसेथ यांनी या प्रकरणाची चौकशी सुरू असल्याचंही सांगितलं आहे.

दरम्यान, पाकिस्तानमध्ये उतरल्यावर, इराणचे संसद अध्यक्ष मोहम्मद बाकर गालिबाफ यांनी एक्सवर एक फोटो पोस्ट केलाय. 'या फ्लाईटमधील माझे सोबती' असं कॅप्शन त्यांनी या फोटोसोबत दिलंय.

या फोटोमध्ये विमानाच्या सीटवर चार मुलांचे फोटो ठेवलेले दिसतात. यातील प्रत्येक फोटोसोबत एक शालेय बॅग आणि एक फूलदेखील ठेवलेलं आहे.

'आमचे हेतू चांगले, पण अमेरिकेवर विश्वास नाही'; इस्लामाबादमधील चर्चेआधी इराणचे नेते काय म्हणाले?

अमेरिकेशी चर्चा करण्यासाठी इराणी शिष्टमंडळ इस्लामाबादमध्ये दाखल झाले आहे. या शिष्टमंडळाचे नेतृत्व करणारे इराणच्या संसदेचे अध्यक्ष मोहम्मद बागेर गालिबाफ यांनी "अमेरिकेवर विश्वास नाही", असं मत व्यक्त केलं आहे.

बीबीसी उर्दूच्या वृत्तानुसार, इस्लामाबादमध्ये आगमन झाल्यावर इराणी शिष्टमंडळासोबत आलेल्या इराणी पत्रकारांशी बोलताना गालिबाफ म्हणाले, "एका वर्षापेक्षा कमी कालावधीत झालेल्या 2 चर्चांमध्ये, आमचे हेतू चांगले असूनही आमच्यावर हल्ले झाले आणि अनेक युद्ध गुन्हे घडले."

"आमचे हेतू चांगले आहेत, पण आम्हाला अमेरिकेवर विश्वास नाही," असंही त्यांनी यावेळी नमूद केलं.

इराणी रिव्होल्यूशनरी गार्ड कॉर्प्सशी (आयआरजीसी) संलग्न असलेल्या इराणची सरकारी वृत्तसंस्था तस्निमच्या वृत्तानुसार, गालिबाफ म्हणाले, "जर अमेरिका खऱ्या करारासाठी तयार असेल आणि इराणी लोकांच्या कायदेशीर हक्कांना मान्यता देत असेल, तर इराणदेखील करारासाठी पूर्ण तयारी दर्शवेल."

"जर अमेरिकेला या चर्चांचा वापर केवळ शक्तीप्रदर्शन किंवा फसवणुकीचे डावपेच म्हणून करायचा असेल, तर इराण आपल्या लोकांच्या हक्कांचे रक्षण करण्यासाठी स्वतःच्या क्षमतेवर अवलंबून राहण्यास तयार आहे," असा इशाराही गालिबाफ यांनी दिला.

गालिबाफ यांनी इराणवरील अलीकडील हल्ल्यांदरम्यान आपल्या देशाने केलेल्या बचावात्मक आणि प्रत्युत्तरात्मक कारवाईचाही उल्लेख केला.

ते म्हणाले, "हा या गोष्टीचा पुरावा आहे की, इराण आपल्या राष्ट्रीय हितांचे रक्षण करण्यासाठी आणि आपले सार्वभौमत्व टिकवून ठेवण्यासाठी पूर्णपणे तयार आणि दृढनिश्चयी आहे."

'जर त्यांनी आम्हाला फसवण्याचा प्रयत्न केला तर'; इराणसोबतच्या शांतता चर्चेआधी अमेरिकेनं काय इशारा दिला?

अमेरिकेचे उपराष्ट्राध्यक्ष जेडी व्हेन्स हे इराणसोबतच्या शांतता चर्चेत अमेरिकन शिष्टमंडळाचे नेतृत्व करण्यासाठी पाकिस्तानला जात आहेत.

त्यांचं 'एअर फोर्स टू' हे विमान पूर्वनियोजित वेळापत्रकानुसार इंधन भरण्यासाठी फ्रान्सची राजधानी पॅरिस येथे थांबलं.

रवाना होण्यापूर्वी व्हेन्स यांनी पत्रकारांशी बोलताना सांगितलं, "जर इराण सकारात्मक भूमिकेतून चर्चेसाठी तयार असेल, तर आम्हीही खुल्या मनाने पुढे जाण्यास तयार आहोत."

मात्र, उपराष्ट्राध्यक्षांनी एक इशाराही दिला. ते म्हणाले, "जर त्यांनी आम्हाला फसवण्याचा प्रयत्न केला, तर त्यांना कळून येईल की चर्चा करणारी (अमेरिकन) टीम इतकी साधी नाही."

त्यांनी सांगितलं की, राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी अमेरिकन चर्चापथकाला 'काही स्पष्ट मार्गदर्शक सूचना' केल्या आहेत.

अमेरिकन शिष्टमंडळात राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांचे जावई जेरेड कुशनर यांचाही समावेश आहे. त्यांनी ट्रम्प यांच्या पहिल्या कार्यकाळात सल्लागार म्हणून काम पाहिले होते.

याशिवाय अमेरिकेचे विशेष दूत स्टीव्ह विटकॉफ यांचाही या शिष्टमंडळात समावेश आहे.

या दोघांनी यापूर्वी अमेरिकेच्या वतीने इस्रायल-गाझा युद्ध संपवण्यासाठीच्या शस्त्रसंधी चर्चेत तसेच रशिया व युक्रेन यांच्यातील संघर्ष थांबवण्याच्या प्रयत्नांमध्ये सहभाग घेतला आहे.

अमेरिका आणि इराणमध्ये पाकिस्तानात होणार चर्चा; 'चांगल्या हेतूने काम केल्यास मदत'- जेडी व्हेन्स

पाकिस्तानमध्ये अमेरिकन आणि इराणी प्रतिनिधिमंडळांची चर्चा होणार आहे. त्यासाठी अमेरिकेचे उपराष्ट्रपती जेडी व्हेन्स रवाना झाले आहेत.

"या चर्चेबाबत आम्ही उत्सुक आहोत" असं त्यांनी यावेळेस सांगितलं.

ते पुढे म्हणाले की, इराणने 'चांगल्या हेतूने' काम केले तर अमेरिका 'मदतीचा हात पुढे करण्यास' तयार आहे.

मात्र, इराणने 'आमची दिशाभूल करण्याचा प्रयत्न केला' तर अमेरिका सकारात्मक भूमिका घेणार नाही, असेही वेंस यांनी स्पष्ट केले.

अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प यांनीच आपल्याला या चर्चेसंदर्भात दिशानिर्देश दिले असल्याची माहिती त्यांनी दिली.

याआधी व्हाइट हाऊसच्या प्रेस सचिव कॅरोलाइन लेविट यांनी ही चर्चा पाकिस्तानची राजधानी इस्लामाबाद येथे होणार असून ती शनिवारपासून सुरू होण्याची अपेक्षा असल्याचं जाहीर केलं होतं.

पाकिस्तानमधील बीबीसीच्या प्रतिनिधीच्या माहितीनुसार, जेडी व्हेन्स यांच्यासोबत विशेष दूत स्टीव्ह विटकॉफ आणि जेरेड कुशनर हेही या दौऱ्यावर असतील.

'अमेरिकेची जहाजं होर्मुझच्या सामुद्रधुनीमार्गे जाऊ शकतात पण, त्यांनी कोणतीही शत्रुत्वाची पावले उचलू नयेत,' असं इराणचे उप परराष्ट्र मंत्री सईद खतीबजादेह यांनी म्हटलं आहे.

बीबीसी पर्शियनने दिलेल्या बातमीनुसार, खतीबजादेह यांनी इराणी माध्यमांना सांगितलं, "होर्मुझचा मार्ग आता खुला झाला आहे. पण तांत्रिक कारणांमुळे इथून प्रवास करणाऱ्या जहाजांनी इराणच्या सैन्याशी संपर्क ठेवूनच पुढे गेलं पाहिजे."

इराणच्या मंत्र्यांनी सांगितलं की, होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून आमच्या सुरक्षित मार्गांनी आम्ही या जहाजांचा प्रवास सुखरूप करू.

याआधी, अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी यावरून इराणवर टीका केली होती. इथून प्रवास करणाऱ्या जहाजांची इराण 'खूप खराब' व्यवस्था करत असल्याचं त्यांनी म्हटलं होतं.

डोनाल्ड ट्रम्प म्हणाले होते, "आम्ही जो केला होता तो करार हा नाही."

ट्रम्प काय म्हणाले?

"होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून तेलवाहू जहाजांना जाण्याची परवानगी देण्याचे काम इराण 'अत्यंत वाईट' पद्धतीने करत आहे," असा आरोप अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी केला आहे.

हे अमेरिका आणि इराण यांच्यातील 'करारानुसार नाही', असंही ट्रम्प यांनी म्हटलं.

ट्रम्प यांनी 'ट्रुथ सोशल'वरील एका पोस्टमध्ये म्हटले, "होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून तेलाला जाण्याची परवानगी देण्याचे काम इराण अत्यंत वाईट पद्धतीने करत आहे. काही जण हे सन्मानजनक नाही असंही म्हणतील. आमच्यात जो करार झाला होता, तो हा नाही."

यापूर्वी दुसऱ्या एका पोस्टमध्ये, ट्रम्प यांनी काही रिपोर्ट्सचा हवाला देत म्हटले होते की, इराणने होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून जाणाऱ्या तेलवाहू जहाजांकडून 'शुल्क आकारू नये'.

ते म्हणाले, "इराण होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून जाणाऱ्या तेलवाहू जहाजांकडून शुल्क आकारत आहे, असे रिपोर्ट्स आहेत. त्यांनी असे करू नये आणि जर ते करत असतील, तर त्यांनी ते तात्काळ थांबवावे."

लेबनॉनमधील नागरिकांच्या जीवितहानीनंतर भारताची प्रतिक्रिया

लेबनॉनमधील नागरिकांच्या जीवितहानीच्या बातम्यानंतर भारताने तीव्र चिंता व्यक्त केली आहे.

परराष्ट्र मंत्रालयाचे प्रवक्ते रणधीर जयस्वाल यांनी शुक्रवारी सांगितलं, "लेबनॉनमध्ये मोठ्या प्रमाणावर नागरिकांच्या जीवितहानीच्या बातम्यांमुळे आम्ही अत्यंत चिंतित आहोत."

ते म्हणाले, "भारताने नेहमीच नागरिकांच्या सुरक्षेला सर्वोच्च प्राधान्य देण्यावर भर दिला आहे. आंतरराष्ट्रीय कायद्याचे पालन करणे आणि देशांच्या सार्वभौमत्वाचा व प्रादेशिक अखंडतेचा आदर करणे अत्यावश्यक आहे."

"लेबनॉनमधील आमचा दूतावास तेथील भारतीय समुदायाच्या सुरक्षेची खात्री करण्यासाठी त्यांच्याशी सतत संपर्कात आहे."

इस्रायलने दक्षिण लेबनॉनमध्ये आपले हल्ले सुरूच ठेवले आहेत. दरम्यान, हिजबुल्लाहनेही इस्रायलवर प्रत्युत्तरादाखल हल्ले केले आहेत.

बेंजामिन नेतन्याहू काय म्हणाले?

इस्रायल आणि लेबनॉनमध्ये कोणत्याही प्रकारची शस्त्रसंधी लागू झाला नसल्याचं इस्रायलचे पंतप्रधान बेंजामिन नेतन्याहू यांनी म्हटलं आहे.

यापूर्वी त्यांनी एका निवेदनात म्हटलं होतं की, त्यांनी आपल्या कॅबिनेटला लेबनॉनसोबत चर्चेच्या सूचना दिल्या आहेत.

इस्रायलच्या पंतप्रधान कार्यालयाने नेतन्याहू यांचा एक व्हीडिओ एक्स या सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवर पोस्ट केला आहे. या व्हीडिओत नेतन्याहू उत्तर इस्रायलमधील नागरिकांना संबोधित करताना दिसत आहेत.

ते म्हणतात, "मी तुम्हाला सांगू इच्छितो की लेबनॉनमध्ये कोणतीही शस्त्रसंधी झालेली नाही. आम्ही हिज्बुल्लावर पूर्ण ताकदीने हल्ले सुरू ठेवले आहेत. तुमची सुरक्षा पुन्हा निश्चित होईपर्यंत आम्ही थांबणार नाही."

यापूर्वी पंतप्रधान कार्यालयाने नेतन्याहू यांचे आणखी एक निवेदन प्रसिद्ध केले होते.

त्यात नेतन्याहू यांनी म्हटलं होतं, "लेबनॉनकडून इस्रायलसोबत थेट चर्चा सुरू करण्याच्या वारंवार केलेल्या विनंत्यांचा विचार करून मी काल सरकारच्या बैठकीत लेबनानसोबत शक्य तितक्या लवकर थेट चर्चा सुरू करण्याच्या सूचना दिल्या आहेत."

त्यांनी लेबनानच्या पंतप्रधानांनी केलेल्या 'बेरूतचे निरस्त्रीकरण' करण्याच्या आवाहनाचे कौतुक करत असेही म्हटले की, "ही चर्चा हिज्बुल्लाने शस्त्रं त्यागल्यावर आणि इस्रायल-लेबनॉन यांच्यात शांततापूर्ण संबंध प्रस्थापित करण्यावर केंद्रित असेल."

(बीबीसीसाठी कलेक्टिव्ह न्यूजरूमचे प्रकाशन)