تجلیل از ۱۰۰ سالگی دیوید اتنبرو؛ ده مستند برتر او که باید دید

سر دیوید انتبرو، ده‌ها مستند ساخته که الهام‌بخش ما بوده و مارا از شگفتی‌های جهان اطراف‌مان آگاه ساخته است.

در این مطلب به مناسبت صدسالگی او، ده مستند برترش معرفی شده است.

۱- زندگی بر روی زمین (۱۹۷۹)

مجموعه زندگی بر روی زمین تلاش بلند پروازانه و جهانی اتنبرو برای روایت داستان حیات به شیوه‌ای بود که پیش از آن هرگز انجام نشده بود.

این مستند داستان حیات را از نخستین سلول‌های ابتدایی گرفته تا گیاهان جانورانی که امروزه در اطراف ما هستند، بیان می‌کند.

این مجموعه اتنبرو را به عنوان برجسته‌ترین طبیعت شناس تلویزیونی تثبیت کرد و همچنین او را به عنوان چهره‌ای نمادین در فرهنگ بریتانیا بدل ساخت.

ژان باتیست گویون، نویسنده کتاب مستندهای حیات‌وحش بی‌بی‌سی در عصر اتنبرو، می‌گوید این مجموعه « برای زمان خود کاملا انقلابی بود».

این مجموعه اولین برنامه‌ای بود که اتنبرو به‌جای نشستن در استدیو و صحبت در باره عکس‌ها به طبیعت رفت و روبه‌روی دوربین با بیننده ارتباط برقرار کرد.

ژان باتیست گویون می‌گوید که «زندگی بر روی زمین » نخستین حضور اتنبرو در تلویزیون به عنوان یک شخصیت بود نه یک مجری. به باور او «این مجموعه در همه چیز پیشگام بود».

در یکی از قسمت‌های این مجموعه، اتنبرو در میان شماری از گوریلاهای کوهستانی دیده می‌شود که او را نوازش می‌کنند. بعدها اتنبرو آن لحظه را «یکی از به یادماندنی‌ترین لحظات عمرش» توصیف کرد.

این مجموعه که نامزد جایزه بفتا نیز شد توسط ۵۰۰ میلیون نفر در سراسر جهان تماشا شده و بی‌بی‌سی نیز به مناسب صد سالگی این شخصیت برجسته، مستندی در رابطه به این مجموعه، به نام «ساخت زندگی بر روی زمین؛ بزرگترین ماجراجویی اتنبرو» ساخته است.

۲- نشانه ‌های ‍حیات (۱۹۹۰)

این مجموعه رفتار حیوانات از زمان تولد تا مرگ را به نمایش گذاشت. تهیه‌کنندگان در این مستند با دانشمندان از نزدیک کار کردند تا داستان‌ها و نظریات جذاب و شگفت‌انگیز را روایت کنند.

داکتر گویان می‌گوید: «به گونه مثال، آن‌ها برای اولین بار شامپانزه‌ها را در حال استفاده از ابزار فلم‌برداری کردند.»

آن‌ها همچنین لحظه کار گروهی شامپانزه‌ها را هنگام تعقیب و شکار میمون‌ها، ثبت کردند. لحظه به یادماندنی که تا آن زمان توسط تلویزیون پخش نشده بود.

ژان باتیست می‌گوید: «آن‌ها با محققان کار کردند و آن دسته از رفتارهای حیوانات را ثبت کردند که تا آن زمان در تلویزیون به نمایش گذاشته نشده بود.»

۳- سیاره آبی (۲۰۰۱)

مجموعه سیاره آبی دیوید اتنبرو را در حال جستجوی اقیانوس و بسیاری از باشندگان مرموزش نشان می‌دهد. از هیولای اعماق اقیانوس گرفته تا لحظه شکار یک گروه نهنگ‌های قاتل بر چوچه یک نهنگ خاکستری.

این مجموعه به عنوان کامل ترین مستند در رابطه به تاریخ طبیعی اقیانوس‌ها دانسته شده است که تنوع شگفت‌انگیز حیات را در زیر دریاها آشکار می‌سازد.

داکتر گویان می‌گوید:«برای اولین بار توانستیم زندگی جانوران زیر دریا را به نمایش بگذاریم، چیزی که پیشتر تنها تصورش را می‌کردیم و با این مستند توانستیم با چشم ببینیم.»

قسمت دوم این مجموعه در سال ۲۰۱۷ پخش شد. سر دیوید اتنبرو در ۲۰۱۹ به بی‌بی‌سی گفت که این مستند توانست جهان را از فاجعه ریختن پلاستیک‌ به اقیانوس‌ها آگاه بسازد که می‌تواند هم موجودات آبی و هم خود ما را مسموم کند.

۴- سیاه زمین (۲۰۰۶)

این مجموعه طی پنج سال در ۶۴ کشور در سراسر جهان فلم‌برداری شد و تنوع شگفت‌انگیز جهان طبیعت را به بیننده نمایش داد.

این اثر به قیمت‌ترین مستند طبیعی که تاکنون توسط بی‌بی‌سی سفارش شده تبدیل شد و به بینندگان فرصت داد تا درام حیات وحش مانند، نبرد حماسی یک خرس قطبی را با یک خوک دریایی را با کیفیت وضوع بالا، تماشا کنند.

داکتر گویان می‌گوید مستنندهای سیاره زمین و سیاره آبی عشق مردم نسبت به مستند حیات وحش را تازه کرد و در مقایسه را آثار پیشین حال و هوای سینمایی تر داشتند.

۵- سیاره منجمد (۲۰۱۱)

سیاره منجمد بر حیات در مناطق قطبی متمرکز است و به بیننده نشان می‌دهد که تغییرات اقلیمی چگونه حیات را در سیاره تهدید می‌کند.

این مجموعه پنگوین‌ها، برنده‌های دریایی و خرس‌های قطبی را نشان می‌دهد که تلاش می‌کنند خود را با محیطی که براثر تغییرات اقلیمی در حال تغییر است، وفق دهند. در این مجموعه لحظه ذوب شدن کوه‌های یخی و فوران آتش‌فشان‌ها به سبب تغییرات اقلیمی نمایش داده شده است.

در یکی از صحنه‌های مستند، لحظه‌ای نشان داده می‌شود که یک نهنگ مینک مایوسانه می‌خواهد خودش را از حمله گروهی از نهنگ‌های قاتل نجات دهد.

پس از یک دهه، دنباله این مستند به نقاط دیگری رسید.

جایی که رفتار حیوانات به اندازه دمای آن سرد و هولناک شده بود.

از عقاب طلایی که بزهای کوهی را از صخره پرتاب می‌کرد تا نهنگ‌های قاتلی که زیرک‌تر شده بودند و با کار گروهی به فک‌های بی دفاع حمله می‌کردند.

مجموعه سیاره منجمد ۲ همچنین در استفاده از پهپادهای سریع پیشگام بود.

این پهپادها سقوط یک برف‌کوچ را ثبت کردند. ۱۱ سال پس از مجموعه اصلی، این مستند پیامی صریح‌تر و جدی‌تر در باره تغییرات اقلیمی ارائه کرد.

۶- سیاره ما (۲۰۱۹)

همگام با زمانه‌، سر دیوید اتنبرو در سال ۲۰۱۹ با یک مستند هشت قسمتی وارد نتفلیکس شد.

مجموعه او در کنار نمایش تصاویر خیره کننده به موضوع حفاظت از محیط زیست می پردازد.

این نخستین مستند نتفلیکس بود که با همکاری صندوق جهانی طبیعت ساخته شد.

داکتر گویان می‌گوید: «این اولین مستندی بود که کاملا تمرکز به تغییرات اقلیمی بود. کیفیت تصاویراین مستند نیز با مجموعه‌های سیاره آبی و سیاره زمین مطابقت داشت.»

نتفلیکس گفته است که ۱۰۰ میلیون خانواده این مستند را تماشا کرده اند. در اسپانیا و کشورهای امریکای لاتین این مستند به جای صدای دیوید اتنبرو با صدای پنه‌لوپه کروز و سلما هایک روایت شده بود .

۷- جزایر وحشی (۲۰۲۳)

سر دیوید اتنبرو تمام گوشه‌های جهان را به ما نشان داده است اما تا میانه‌های نود سالگی به کشور زادگاهش توجه‌ای نکرده بود.

تا این‌که قراردادی را که از ۱۹۵۰ با بی‌بی‌سی داشت، شکست. قراردادی که براساس آن، باید بر کشورهای دیگر تمرکز داشته باشد.

او می‌گوید: «اما جزایر بریتانیا، صحنه‌های شگفت‌انگیز و درام‌های خارق‌العاده دارند که با هر چیزی که در جهان دیده‌ام برابری می‌کنند.»

از صحنه‌های به یاد ماندنی در جزایر وحشی، می‌توان لحظه شکار یک غاز بارناکل را توسط عقاب دم سفید را نام برد. صحنه‌ای که پیش از آن در تلویزیون‌های بریتانیایی نمایش داده نشده بود.

همچنین پرش سالمون‌های اسکاتلندی با استفاده از پهپادهای زیر آبی و بلعیده شدن چوچه وزغ‌ها توسط زالوهای شیطانی که پنج جفت چشم داشتند و سه ردیف دندان.

آقای اتنبرو هنوز آنقدر سالخورده نبود که نتواند به صحنه برود. او برای دیدن کالونی پافین‌ها در جزیره اسکومر در ولز، ۸۷ پله شیب‌دار را طی کرد تا به آن‌جا برسد. او دو ساعت منتظر ماند تا پرنده‌ها را ببیند.

۸- اقیانوس (۲۰۲۵)

مستند اوقیانوس در ۲۰۲۵ آقای اتنبرو را یکبار دیگر به سمت دریاها کشاند. چیزی که او خودش «آخرین مرز بشر» می‌نامد.

او گفت: «پس از صد سال زندگی بر روی این سیاره، فهمیدم که مهمترین مکان در این سیاره خشکی نه بلکه اقیانوس است.»

او این مستند را یکی از مهمترین فلم‌های دوران کارش عنوان کرد چرا که وارد صد سالگی‌اش می‌شد. او گفت که باور دارد فلم می‌تواند در نجات تنوع زیستی و حفاظت سیاره از تغییرات اقلیمی نقش سازنده ایفا کند.

فلم اذعان می‌کند که اقیانوس سیستم حمایتی سیاره و بزرگترین یار انسان در امر مبارزه با بحران اقلیمی است.

مستند نشان می‌دهد که اقیانوس‌های جهان در نقطه سرنوشت‌ساز قرار دارند.

آقای اتنبرو در تریلر فلم گفت: «اگر اوقیانوس‌ها را نجات بدهیم، می‌توانیم جهان مان را نجات دهیم.»

۹- باغ اسرارآمیز (۲۰۲۶)

سر دیوید اتنبرو در جریان ساختن این مستند نیز در کشور خودش حضور داشت.

در این مجموعه پرده از فعالیت‌های پرجنب و جوشی بر می‌دارد که می‌توانند باغ‌های بریتانیا را به اندازه مکان‌های وحشی و دورافتاده‌تر جذاب و دیدنی بسازد.

برخی از درام‌های مرگ و زندگی را نشان داده که بیشتر وقت‌ها دور از نظر ما اتفاق می‌افتند. مانند مرغابی که در آکسفوردشایر از چوچه‌هایش در برابر یک سمور گرسنه محافظت می‌کند تا به چوچه سینه آبی که زیر تهدید حمله شکارچی قهار، یک پشک در برستول قرار دارد.

آقای اتنبرو همچنان به فواید سازگار کردن باغ‌های معمولی برای پذیرش حیات وحش از یک خارپشتک گرفته تا چلپاسه‌ها تأکید کرد.

میل مرکهام تهیه‌کننده مستند گفت: «در زمانی که باغ‌داری سازگار با حیات‌وحش در حال اهمیت پیدا کردن است، صدای آقای اتنبرو می‌تواند تأثیر عمیقی بر این موضوع داشته باشد.

او می‌گوید: «اگر مستند باغ اسراسرآمیز بتواند مردم را به بازاندیشی در باره ظرفیت باغ‌های‌شان، ترغیب کند، این همه به سبب تأثیر و اعتبار او خواهد بود.»

۱۰- داستان گوریلا (۲۰۲۶)

هیچ نشانه‌ای از اینکه سر دیوید اتنبرو بخواهد فعالیت خود را کم کند، دیده نمی‌شود و با یک قرن عمر، او مشهورترین لحظات زندگی‌اش را دوباره مرور کرده؛ شما را به تماشای گوریلاهایی می‌برد که در ۱۹۷۰ در مستند زندگی بر روی زمین دیده بود.

او این‌بار برای دیدن آن‌ها به رواندا نرفت بلکه داستانی را روایت کرد که چه اتفاقی بر گروه اصلی گوریلاها، به ویژه دوست جوانش پابلو افتاده است.

او تقلای بازماندگان آن گروه برای ادامه زندگی را در این داستان روایت می‌کند.

این فلم ۷۷ دقیقه‌ای توسط جیمز رید برنده جایزه اسکار کارگردانی شده و هنرپیشه مشهور لئوناردو دیکاپیریو تهیه کرده است.