Ukraine là trung tâm mang thai hộ toàn cầu - nhưng có thể sớm thay đổi

Karina đang mang thai sáu tháng, nhưng thai nhi trong bụng không phải là con của cô.

Người phụ nữ 22 tuổi quê ở miền đông Ukraine là một người mang thai hộ, đang mang thai một phôi được tạo từ trứng và tinh trùng của một cặp vợ chồng Trung Quốc.

Năm 17 tuổi, ngôi nhà của Karina bị phá hủy khi thành phố Bakhmut quê hương cô trở thành một trong những chiến trường khốc liệt nhất trong giai đoạn đầu của cuộc xâm lược toàn diện của Nga.

Khi phần lớn thành phố biến thành đống đổ nát đầy tro bụi, cô cùng người bạn đời chuyển đến thủ đô Kyiv, nhưng khó có thể tìm được công việc ổn định.

Một ngày nọ, khi đang ở trong cửa hàng mà chỉ đủ tiền mua bánh mì và tã cho đứa con gái một tuổi rưỡi, Karina quyết định tìm đến công việc mang thai hộ.

Cô nói rằng nếu không vì chiến tranh thì cô sẽ không bao giờ trở thành người mang thai hộ. Cuộc xâm lược của Nga đã khiến GDP của Ukraine giảm mạnh, hàng triệu người thất nghiệp, kinh doanh đình trệ, lạm phát tăng vọt.

"Ban đầu, tôi tức giận và thất vọng khi trở thành người mang thai hộ, nhưng giờ tôi đã chấp nhận," Karina Tarasenko nói. Cô đang sống ở vùng ngoại ô Kyiv, trong một căn hộ do phòng khám mang thai hộ cung cấp. Cô đang mang thai một bé gái.

Cô sẽ kiếm được 17.000 USD, gấp đôi mức lương trung bình ở Ukraine, dù phần lớn số tiền chỉ được trả sau khi cô sinh con.

Karina đáng lẽ sẽ được trả 21.000 USD, nhưng khi một trong hai bào thai song sinh bị chết lưu, khoản thù lao của cô bị cắt giảm, đúng như quy định trong hợp đồng.

Bất chấp những do dự ban đầu, Karina giờ đây dự định sẽ mang thai hộ lần nhiều nhất có thể, cho đến khi cơ thể không còn cho phép, để dành dụm tiền mua nhà.

Nhưng tới đây, điều đó có thể không còn do cô quyết định nữa.

Trước cuộc chiến, Ukraine được coi là trung tâm mang thai hộ thương mại lớn thứ hai thế giới, sau Mỹ.

Mặc dù cuộc xung đột đã ảnh hưởng đáng kể đến công việc mang thai hộ, nhưng các chuyên gia nói với BBC rằng ngành này gần như đã phục hồi trở lại mức trước chiến tranh.

Tuy nhiên, Quốc hội Ukraine hiện đang xem xét một dự luật nhằm tăng cường giám sát ngành mang thai hộ và cấm người nước ngoài - nhóm chiếm tới 95% các bậc cha mẹ thuê mang thai hộ - tiếp cận dịch vụ này. Các đề xuất này nhận được sự ủng hộ rộng rãi trong giới lập pháp Ukraine.

Dự luật nhằm quản lý chặt hơn một ngành công nghiệp bị cáo buộc biến việc sinh sản thành hàng hóa và bóc lột những phụ nữ nghèo, dễ bị tổn hại.

Những người ủng hộ dự luật cũng cho rằng phụ nữ Ukraine không nên mang thai hộ cho người nước ngoài, trong bối cảnh tỷ lệ sinh đã giảm mạnh vì chiến tranh, dù số trẻ sinh ra bằng phương pháp mang thai hộ chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ trong tổng số ca sinh.

"Vì chiến tranh, số lượng phụ nữ tuyệt vọng ngày càng tăng, và các phòng khám cung cấp cho họ cơ hội này vì các cặp đôi phương Tây muốn mua con với giá rẻ," Maria Dmytrieva, một nhà hoạt động vì quyền phụ nữ, người phản đối mọi hình thức mang thai hộ vì lý do đạo đức, nói. Bà cho rằng dự luật đề xuất vẫn chưa đủ mạnh.

Bà tin rằng hình thức này cần bị cấm hoàn toàn ở Ukraine.

Bà cáo buộc các phòng khám mang thai hộ công khai nhắm vào phụ nữ nghèo, chỉ ra các quảng cáo trên mạng xã hội.

Một quảng cáo do AI tạo ra vào tháng 1/2026, do một phòng khám đăng tải để tuyển người mang thai hộ mới, minh họa hình ảnh một phụ nữ buộc phải lựa chọn giữa việc mua củi để sưởi ấm hay mua quần áo cho con cái - khai thác những khó khăn mà nhiều người Ukraine đã phải chịu đựng trong chiến tranh.

Một chiến dịch quảng cáo khác vào năm 2021 của phòng khám mang thai hộ lớn nhất Ukraine, BioTexCom Centre for Human Reproduction, quảng bá chương trình "giảm giá Black Friday" đối với các em bé sinh ra nhờ mang thai hộ.

Khi BBC hỏi rằng liệu những quảng cáo này có bị coi là phản cảm không, BioTexCom đã bảo vệ chiến dịch của mình, nói rằng điều đó có hiệu quả trong việc thu hút sự chú ý đến dịch vụ mang thai hộ.

Phòng khám này cũng bị chỉ trích về cách thức hoạt động. Năm 2018, văn phòng công tố ở Ukraine đã mở cuộc điều tra đối với giám đốc điều hành của phòng khám, Albert Tochilovsky, và hai cựu nhân viên khác, với cáo buộc phạm các tội bao gồm buôn người.

Cơ quan chức năng cho biết cuộc điều tra sơ bộ sau đó đã bị đình chỉ để phục vụ "hợp tác quốc tế" và thu thập thông tin từ nước ngoài.

BioTexCom và ông Tochilovsky nói rằng họ luôn làm việc trong khuôn khổ pháp luật và "kiên quyết phủ nhận các cáo buộc".

Công tố viên không nêu chi tiết về cáo buộc buôn người, nhưng BioTexCom nói với BBC rằng vụ việc liên quan đến việc một cặp cha mẹ và em bé sinh ra nhờ mang thai hộ không khớp DNA.

Phòng khám cho biết nhân viên của họ không chịu trách nhiệm và họ cho rằng "vấn đề xảy ra trong quá trình lấy tinh trùng", vốn diễn ra ở một quốc gia khác.

Công ty này nói rằng họ giúp mọi người thực hiện giấc mơ trở thành cha mẹ, mang đến cho phụ nữ cơ hội kiếm tiền hợp pháp và cung cấp cho họ chăm sóc y tế, chỗ ở và thực phẩm.

Ban đầu Karina tìm đến BioTexCom để làm người mang thai hộ, nhưng cô quyết định không tiếp tục làm với phòng khám này vì cảm thấy họ đối xử lạnh nhạt với cô trong những buổi gặp đầu tiên.

Những đứa trẻ bị bỏ rơi

Cũng có những trường hợp trẻ sơ sinh bị bỏ rơi sau khi sinh khi cha mẹ sinh học thay đổi ý định.

Ở Ukraine, cha mẹ thuê mang thai hộ có trách nhiệm pháp lý đối với đứa trẻ sau khi sinh, và việc họ bỏ rơi con vì bất kỳ lý do gì đều là vi phạm pháp luật.

Nhưng trên thực tế, việc thực thi pháp luật xuyên biên giới có thể gặp nhiều khó khăn.

Một cậu bé tên Wei, hiện 5 tuổi, bị tổn thương não nghiêm trọng sau khi sinh non vào năm 2021. Việc mang thai hộ cậu bé này được sắp xếp thông qua công ty BioTexCom.

Hiện cậu sống trong một cơ sở dành cho trẻ em khuyết tật do nhà nước điều hành ở Kyiv.

Khi BBC đến thăm, Wei đang ăn chuối nghiền với các bạn của mình tại cơ sở này. Các em ngồi ăn cùng nhau trong mỗi bữa ăn.

Wei không thể tự ngồi, giữ đầu thẳng hoặc nhìn rõ, và sẽ cần được chăm sóc 24/7 suốt đời.

Sau khi biết về tình trạng của cậu bé, cha mẹ thuê mang thai hộ từ một quốc gia ở Đông Nam Á đã quyết định không đến đón cậu. Họ gần như biến mất, và những nỗ lực liên lạc của chính quyền cũng như BioTexCom đều thất bại.

Người mang thai hộ của Wei cũng không muốn nhận nuôi cậu bé, và theo luật pháp Ukraine, bà không có nghĩa vụ pháp lý nào đối với cậu.

Bà Valeria Soruchan từ Bộ Y tế Ukraine, một trong những người đang thúc đẩy việc thay đổi luật, cho biết "rất nhiều" trẻ em sinh ra nhờ phương pháp mang thai hộ bị bỏ rơi, mặc dù chính phủ không lưu giữ số liệu chính xác.

Bà không phản đối nguyên tắc mang thai hộ, nhưng chỉ trích việc thiếu quy định ở Ukraine và ủng hộ lệnh cấm người nước ngoài tiếp cận dịch vụ.

Giám đốc điều hành của BioTexCom, Tochilovsky, mô tả những gì đã xảy ra là một "bi kịch", nói rằng khi cha mẹ bỏ rơi con cái, "chúng tôi một phần coi đó là trách nhiệm của mình".

Khi trẻ em bị bỏ rơi, các phòng khám không có nghĩa vụ pháp lý phải đóng góp chi phí chăm sóc các em tại các cơ sở nhà nước - những nơi nhận tài trợ kết hợp từ quỹ công và tư - và BioTexCom cũng không hỗ trợ tài chính cho trường hợp của Wei.

Những trẻ có mức độ khuyết tật nghiêm trọng như Wei hiếm khi tìm được gia đình nhận nuôi. Đã có 15 gia đình xem hồ sơ của Wei nhưng không ai bày tỏ mong muốn nhận nuôi cậu bé.

'Họ đã biến chúng tôi thành một gia đình'

Tuy nhiên, có những người cho rằng việc mang thai hộ vì mục đích thương mại có thể mang lại lợi ích cho tất cả các bên.

Trong 5 năm, cặp đôi Himatraj và Rajvir Bajwa đến từ London đã cố gắng thụ thai nhưng không thành công, bao gồm cả hai lần thụ tinh trong ống nghiệm (IVF), trước khi họ quyết định tìm đến phương pháp mang thai hộ.

Rajvir, 38 tuổi, mắc chứng lạc nội mạc tử cung nghiêm trọng, khiến việc thụ thai trở nên khó khăn hơn nhiều. Bà cũng mắc bệnh đa xơ cứng.

Cặp đôi đã quyết định không chọn nước Anh, nơi chỉ cho phép mang thai hộ vì mục đích nhân đạo, nghĩa là người mẹ mang thai hộ không được trả thù lao mà chỉ có thể được thanh toán các khoản chi phí phát sinh.

Ở Anh, các thỏa thuận mang thai hộ mang tính không chính thức hơn, và thường được sắp xếp thông qua bạn bè, gia đình hoặc các tổ chức phi lợi nhuận, những tổ chức này sẽ kết nối cha mẹ có nhu cầu với người mang thai hộ.

Theo luật pháp Anh, người mang thai hộ chịu trách nhiệm pháp lý đối với đứa trẻ cho đến khi có phán quyết của tòa án về quyền làm cha mẹ, chuyển trách nhiệm pháp lý sang cho cha mẹ nhận con.

Himatraj và Rajvir lo ngại về việc không có quyền pháp lý ngay lập tức đối với đứa bé. Đã có những trường hợp người mang thai hộ vì lý do nhân đạo thay đổi ý định từ bỏ quyền nuôi con, mặc dù những trường hợp này cực kỳ hiếm.

Cặp đôi này rất ấn tượng với cách thức tổ chức dịch vụ mang thai hộ ở Ukraine, và chi phí mang thai hộ ở nước này cũng là một yếu tố quan trọng.

Họ đã sử dụng dịch vụ của BioTexCom vào năm 2025 và trả khoảng 87.770 USD - thấp hơn nhiều so với ở Mỹ, nơi chi phí mang thai hộ có thể vượt quá 150.000 USD. Họ cho biết đã có trải nghiệm tốt khi sử dụng dịch vụ của BioTexCom.

Thông qua IVF, họ tạo một phôi thai tại London, sau đó phôi được chuyển tới Kyiv và lưu trữ trong các bể chứa đông lạnh của phòng khám.

Vào tháng 6/2025, họ đã đến Kyiv để chờ đón con chào đời. Nhưng do mất thời gian để cơ quan chức năng Anh hoàn tất giấy tờ cần thiết và cấp hộ chiếu cho con trai họ, họ đã ở lại Kyiv trong ba tháng đầu đời của cậu bé, thường xuyên phải chạy vào hầm trú bom khi Nga ném bom thành phố.

"Thật đáng sợ và kỳ lạ," Rajvir nói.

Họ trở về Anh cùng con trai vào cuối tháng 8/2025.

Tháng 6/2025, họ sẽ tổ chức sinh nhật đầu tiên cho con trai.

Cặp đôi phản đối dự luật của Ukraine, cho rằng công ty mang thai hộ mà họ sử dụng đã mang đến cho họ "niềm vui và hạnh phúc".

"Họ đã cho chúng tôi điều mà chúng tôi chưa bao giờ nghĩ là có thể - họ đã giúp chúng tôi trở thành một gia đình," Himatraj, 37 tuổi, nói.

Himatraj và vợ cho biết họ đã gặp người mang thai hộ một lần, và mang tặng cô ấy socola cùng hoa.

Họ nói rằng không tin người phụ nữ này đã bị bóc lột.

"Rõ ràng đó luôn là lựa chọn của họ và cũng là một cách để họ kiếm sống. Và nếu điều đó có thể giúp ích cho họ, thì cuối cùng, tôi tin rằng mọi người đều hài lòng với kết quả cuối cùng."

'Không ai ép buộc chúng tôi cả'

Karina cũng bác bỏ ý kiến cho rằng việc mang thai hộ thương mại là bóc lột.

"Không ai ép buộc chúng tôi cả. Đây là cơ thể của tôi, quyết định của tôi… Tôi sẽ nhận được phần thưởng xứng đáng vì đã mang lại hạnh phúc cho họ."

Cô phản đối việc thay đổi luật, nói rằng điều đó sẽ "hoàn toàn phá hủy" kế hoạch mua nhà của cô.

Nhìn xuống bụng mình, cô nói thêm: "Tôi biết đây không phải con của tôi, nhưng tôi yêu bé. Tôi nói chuyện với bé. Khi bé đạp, tôi nói với bé rằng cha mẹ của bé đang chờ đợi bé.

Tường thuật bổ sung: Fay Nurse từ BBC World Service và Victoria Prisedskaya từ BBC News Tiếng Ukraine