TOOS, Israa’iil oo la wareegtay Qalcadda Beaufort ee Lubnaan, iyadoo ballaarinaysa weerarkeeda dhulka

Tebin toos ah

1. 2 Daqiiqadood ka horMaxaa ka jira wararka sheegaya inuu is-casilay madaxwaynaha Iiraan?

   

   Xigashada Sawirka, Getty Images

   Dhowr mas’uul oo ka tirsan dowladda Iran, oo ay ku jiraan afhayeenno dowladda, ayaa si adag u beeniyey wararka la isla dhex marayo ee sheegaya in madaxweynaha Iran, Masoud Pezeshkian, uu iscasilay, iyagoo ku tilmaamay “warar niyad-jab leh oo aan sal iyo raad lahayn.”

   Afhayeenka dowladda, Fatemeh Mohajerani, iyo xubno ka tirsan golaha warfaafinta ee dowladda madaxweynaha, oo ay ka mid yihiin Ilyas Hazrati iyo Ali Ahmadnia, ayaa bayaano iyo qoraallo ay ku daabaceen baraha bulshada ku sheegay in madaxweynuhu uu weli si caadi ah u wado hawlihiisa rasmi ah isla markaana uu ku mashquulsan yahay xallinta dhibaatooyinka dalka.

   Dhanka kale, wakaaladaha wararka dowladda Iran ayaa Axaddii baahiyey muuqaallo dhowr ah oo muujinaya Madaxweyne Masoud Pezeshkian oo ka qaybgalaya munaasabado gudaha dalka ah kana jeedinaya khudbado.

   Warbixinnadaas ayaa sidoo kale muujiyey isagoo la hadlayay suxufiyiin, kana hadlayay arrimo kala duwan, oo ay ku jirto 2026 FIFA World Cup.

   Mas’uuliyiinta Iran ayaa sheegay in madaxweynuhu uu shaqadiisa u gudanayo si caadi ah, isla markaana wararka sheegaya inuu iscasilay ay yihiin kuwo aan wax sal ah lahayn.

   Waxaa xusid mudan in Iran international ay ahayd warbaahintii ugu horreysay ee soo werisa, iyada oo soo xiganaysa ilo xog-ogaal ah, in madaxweynaha Iran uu iscasilay sababo la xiriira faragelin lagu sheegay in ay Ilaalada Kacaanka Iiraan ku hayso arrimaha dowladda.

   Kadibna warkan waxaa daabacay warbaahinno kala duwan oo caalami ah, oo ay ku jiraan qaar Maraykan ah, waxaana ka dhashay dood ballaaran.

2. 27 Daqiiqadood ka horIran oo weerartay xarunta xisbiga Komala Zhambesh ee Ciraaq

   Sarkaal sare oo ka tirsan xisbiga Komala Zhambesh ayaa sheegay in Iran ay xalay saacadda 8:00 fiidnimo waqtiga maxalliga ah ku weerartay xaruntooda ku taalla Kurdistaan Ciraaq laba gantaal.

   Amjad Hossein Panahi ayaa boggiisa Facebook ku qoray in weerarku ka dhacay xarunta xisbiga ee Dooxada Alana, gobolka Khalidan.

   Sida uu sheegay, tan iyo markii uu billowday dagaalka u dhexeeya Maraykanka, Israa’iil iyo Iran, Jamhuuriyadda Islaamiga ah ee Iran waxay ku garaacday goobaha xisbigan Kurdishka Iiraan ka soo jeeda ee ku sugan Kurdistaan Ciraaq in ka badan 81 gantaal iyo diyaarado aan duuliye lahayn.

   Sidoo kale, Xisbiga Xorriyadda Kurdistaan (Kurdistan Freedom Party), oo ah xisbi kale oo Kurdish ah oo Iiraan ka soo jeeda saldhiggiisu yahay magaalada Erbil, ayaa ku dhawaaqay in gantaal Iiraani ah uu subaxnimadii shalay ku dhacay mid ka mid ah saldhigyadooda oo ku dhow magaalada.

   Afhayeen u hadlay xisbigaas ayaa sheegay in tan iyo markii uu billowday dagaalka Maraykanka iyo Israa’iil ay kula jiraan Iran, xisbigu uu la kulmay weerarro u dhexeeya 50 ilaa 60 jeer.

3. Saacad ka horShan dal oo dunida hoggaamin doona sanadka 2050-ka

   

   Xigashada Sawirka, Getty Images

   Ka bixitaankii Ingiriiska ee Midowga Yurub fayrasak karona, dagaalka Ukraine iyo canshuuraha ganacsiga ayaa laga yaabaa in ay abuuraan xaalado dhaqaale, laakin inkastoo caqabadahaas ay jiraan haddana waxaa la qiyaasayaa in dhaqaalaha adduunka uu sii wadi doono koritaanka tobanaanka sano ee soo socda.

   Dhab ahaantii marka la gaaro 2050-ka dhaqaalaha dduunka ayaa labajibaarmi doona sida la saadaalinayo in inkastoo Qaramada Midoobey , wxaana soo bixi doona 5 dal oo caalamka hogaamin doona.

   faahfaahinta ku dhufo lifaaqa hoose

   Shan dal oo dunida hoggaamin doona sanadka 2050-ka

4. Saacad ka horIlaalada Kacaanka Iiraan oo shaaciyay weerar ay ku qaadeen saldhig u Mareykanku leeyahay

   Ciidanka Ilaalada Kacaanka Islaamiga ah (IRGC) ayaa ku dhawaaqay in cutubkooda hawada sare uu bartilmaameedsaday saldhig ciidan oo uu sheegay in loo adeegsaday weerar Maraykanku ku qaaday Xarun isgaarsiineed oo ku taalla Jasiiradda Sirik.

   Goobta saxda ah ee saldhiggan laguma sheegin bayaanka ay soo saareen IRGC.

   Bayaanka Ciidanka Ilaalada Kacaanka ayaa sheegay in weerarkani uu dhacay “ka dib gardarradii ay ciidamada Maraykanku geysteen saacad ka hor,” isla markaana ciidamadoodu “ay beegsadeen saldhiggii diyaaradaha ee laga soo qaaday weerarka, waxaana la burburiyay bartilmaameedyadii la qorsheeyay.”

5. 2 Saacadood ka horBBC oo xaqiijisay waxyeelada baaxadda leh ee Iiraan u geysatay saldhigyada Mareykanka ee bariga dhexe

   Sawirro dayax-gacmeed iyo muuqaallo ay falanqeysay BBC ayaa muujinaya in Iran ay waxyeello gaarsiisay labaatan (20) saldhig militari oo Maraykanku leeyahay, kuwaas oo ku kala yaalla siddeed dal oo Bariga Dhexe ah tan iyo markii dagaalku billowday dhammaadkii Febraayo.

   Warbixintu waxay tilmaamaysaa in weerarradu ay ahaayeen kuwo ka ballaaran intii si rasmi ah loo qirtay, ayna sababeen khasaare malaayiin doolar ah oo soo gaaray nidaamyo difaac oo casri ah, diyaaradaha shidaalka hawada ku siiya kuwa kale iyo qalabka raadaarka.

   Ka hor xabbad-joojinta jilicsan ee la gaaray, Tehran waxay si joogto ah u muujinaysay guulaheeda militari, halka Washington ay marar badan sheegtay inay ku dhowaad gebi ahaanba burburisay awooddii militari ee Iran.

   Maraykanku wuu ka gaabsaday inuu ka hadlo macluumaadka ay BBC heshay, isagoo sabab uga dhigay “walaacyo la xiriira hawlgallada militari”.

6. 3 Saacadood ka horDowladda Lubnaan oo Israa'iil ku eedeesay in ay weerartay agagaarka goob isbitaal ah

   Wasaaradda Caafimaadka ee Lubnaan ayaa sheegtay axaddii in 13 shaqaale caafimaad ay ku dhaawacmeen weerar ay Israa’iil ka fulisay meel u dhow isbitaal ku yaalla magaalada koonfureed ee Ta’ayr.

   “Israa’iil ayaa duqeyn dhinaca cirka ah ka fuliyay agagaarka Isbitaalka Hiram ee Ta’ayr, taasoo ku dhaawacmayn 13 ka mid ah shaqaalaha isbitaalka isla markaana sababtay burbur weyn oo soo gaaray isbitaalka,” ayay Wasaaradda Caafimaadku ku tiri bayaan ay soo saartay.

   Lubnaan ayaa ugu baaqday beesha caalamka inay joojiso sii kordhinta iyo ballaarinta weerarrada Israa’iil.

   Horaantii, Israa;iill Katz, Wasiirka Difaaca Israa’iil, ayaa ku dhawaaqay in ciidankiisu ay la wareegeen Beaufort Castle, oo ah qalcad taariikhi ah isla markaana leh muhiimad istaraatiiji ah oo ku taalla koonfurta Lubnaan.

7. 6 Saacadood ka horDad loo shakisan yahay xanuunka Ebola oo gaaray dalka Brazil

   

   Xigashada Sawirka, Getty Images

   Mas’uuliyiinta caafimaadka ee Brazil ayaa la socda xaaladda laba bukaan oo looga shakisan yahay inay qabaan cudurka Ebola, kuwaas oo ku sugan labada magaalo ee ugu waaweyn dalkaas, São Paulo iyo Rio de Janeiro.

   Maamulka gobolka São Paulo ayaa sheegay in nin 37 jir ah oo ka yimid Democratic Republic of the Congo uu “muujiyay calaamado ay ka mid yihiin qandho.”

   Gobolka Rio de Janeiro, waaxda caafimaadka ayaa sheegtay inay dhaqan gelisay habraacyada ilaalinta, kadib markii nin u dhashay Belgium oo ka yimid Uganda lagu arkay“calaamado fayras sida qufac, qarqaryo (dhaxan), iyo shuban.”

   Natiijooyinka baaritaanka labada bukaan ayaa la filayaa inay soo baxaan toddobaadka soo socda.

   Haddii cudurka laga xaqiijiyo, waxay noqon doonaan kiisaskii ugu horreeyay ee Ebola laga helo meel ka baxsan Afrika tan iyo markii cudur-faafku ka billowday Jamhuuriyadda Dimuqraadiga ah ee Congo.

8. 8 Saacadood ka horMadaxweynaha Faransiiska oo ka hadley xaaladda sii xumaaneysa koonfurta Lubnaan

   

   Xigashada Sawirka, x

   Madaxweynaha Faransiiska,Emmanuel Macron ayaa Axaddii sheegay in “aysan jirin wax cudurdaar u noqon kara xaaladda kasoo dareysa iyo duqeymaha Israa'iil ka waddo koofurta Lubnaan".

   Hadalka Macron ayaa yimid kaddib markii ciidamada Israa’iil ay weerar cusub ku qaadeen koonfurta Lubnaan, halkaas oo khasaare ba'an ka dhashay.

   Kadib markii ciidamada Israa’iil ay la wareegeen Beaufort Castle, Golaha Ammaanka ee Qaramda Midoobe ayaa la iskugu iman doona kulan degdeg ah Isniinta, kaas oo uu codsaday Faransiiska.

   Macron ayaa sidoo kale qoraal uu ku baahiyay barta X ku sheegay, kaddib wada-hadallo uu la yeeshay hoggaamiyeyaasha gobolka bariga dhex inay “lama huraan” tahay in si degdeg ah loo gaaro heshiis u dhexeeya Iiraan iyo Maraykanka

   Hogaamiyeyaasha uu Madaxweynaha Faransiiska la hadlay waxaa kamid ah Mohammed bin Salman, Dhaxal-sugaha Sacuudiga; Haitham bin Tariq, Suldaanka Cumaan; Mohammed bin Zayed Al Nahyan, Madaxweynaha Imaaraadka Carabta; iyo dhiggiisa Masar Abdel Fattah el-Sisi.

   Sii akhri

   Maxaan ka naqaan Qalcadda Muhiimka ah ee Beaufort, ee ay ciidamada Israa'iil qabsadeen?

   Itoobiya oo galeysa doorasho uusan qof walba codeyn karin

   Dhakhaatiirtu ma waxay ogaadeen nooc cusub oo sonkorow ah?

9. 9 Saacadood ka horWar deg deg ah, Qalibaaf: "Ma ansixin doonno heshiis kasta ilaa aan hubinno inaan helnay xuquuqdeena"

   

   Xigashada Sawirka, ISNA

   Khudbad uu jeediyay ka hor bilowga sannadkiisa saddexaad ee baarlamaanka, afhayeenka baarlamaanka Iiraan Maxamed Baqer Qalibaf ayaa sheegay in farriinta Hoggaamiyaha Jamhuuriyadda Islaamiga ah ee loo diray xubnaha baarlamaanka ay tahay “iftiin hagaya mustaqbalka iyo jihayn loogu talo galay baarlamaanka 12-aad ee Iiraan".

   Guddoomiyaha baarlamaanka ayaa sidoo kale sheegay in “aan wax kalsooni ah lagu qabin hadallada iyo ballanqaadyada 'cadowga,” isagoo intaa ku daray in “aan la ansixin doonin heshiis kasta oo lasoo baddhigo "ilaa aan hubinno inaan helnay xuquuqda shacabka Iraan.”

   Dhanka kale, warbaahinta Mareykanka ayaa sheegaysa in Donald Trump uu adkeeyay shuruudihiisa ku jira qabyo-qoraalkii ugu dambeeyay ee heshiiska hordhaca ah ee lala galay Iraan, isla markaana soo-jeedintaas loo diray Tehraan.

   Si kastaba ha ahaatee, wasiirka arrimaha dibadda ee Iraan, Cabbaas Caraghchi, ayaa faalladiisii ugu dambeysay ku sheegay in wada-hadallada iyo is-dhaafsiga farriimaha u dhexeeya Iraan iyo Mareykanka ee lagu doonayo in lagu soo afjaro colaadda ay weli socdaan ilaa laga gaarayo natiijo cad, balse mala-awaallada laga faafinayo arrintan aysan wax muhiimad ah lahayn.

   Sii akhri

   Maxaan ka naqaan Qalcadda Muhiimka ah ee Beaufort, ee ay ciidamada Israa'iil qabsadeen?

   Itoobiya oo galeysa doorasho uusan qof walba codeyn karin

   Dhakhaatiirtu ma waxay ogaadeen nooc cusub oo sonkorow ah?

10. 9 Saacadood ka horWar deg deg ah, Dowladda Iiraan oo beenisay in uu iscalisay Madaxweynaha dalkaas Masoud Pezeshkian

    

    Xigashada Sawirka, EPA/Shutterstock

    Dhawr mas’uul oo ka tirsan dowladda Iiraan oo ay kamid tahay afhayeenka dowladda, ayaa beeniyay wararka sheegaya in Masoud Pezeshkian uu iscasilay, iyagoo ku tilmaamtay “warar been abuur ah oo loogu talagalay in khal-khal lagu abuuro”.

    Afhayeenka dowladda, Fatemeh Mohajerani, iyo sidoo kale Elias Hazrati iyo Ali Ahmadnia oo ka tirsan golaha warfaafinta ee dowladda Pezeshkian, ayaa qoraallo kala duwan ku sheegay in madaxweynuhu uu weli gudanayo shaqadiisa, isla markaana uu ku dadaalayo “xallinta dhibaatooyinka dalka.”

    Dhanka kale, wakaaladaha wararka ee rasmiga ah ee Iraan ayaa Axaddii daabacay muuqaallo dhowr ah oo muujinaya qaar kamid ah khudbado dhowr ah oo uu madaxweynaha iraan Mr. Pezeshkian ka jeedinayey munaasabado kala duwan oo gudaha dalka ka dhacay,waxaana kamid ahaa shir jiraad uu weriyeyaasha kula hadlayey, kaas oo ku saabsanaa ciyaaraha koobka adduunka.

    Sii akhri

    Maxaan ka naqaan Qalcadda Muhiimka ah ee Beaufort, ee ay ciidamada Israa'iil qabsadeen?

    Itoobiya oo galeysa doorasho uusan qof walba codeyn karin

11. 9 Saacadood ka horItoobiya doorasho ayey qabaneysaa, balse qofkasta ma codeenayo

    

    Xigashada Sawirka, AFP

    Dalka Itoobiya waxaa saacado kooban ka dhiman yihiin doorashada guud ee qaranka, taas oo noqoneysa tii todobaad, waxaana la dooran doonaa hogaamiyihii maamuli lahaa dalkaas 5ta sano ee soo socata.

    Si kastaba ha ahaatee, iska horimaadyo ayaa weli ka socda oo u dhexeeya dowladda iyo kooxo hubeysan meelo badan ayaa ka hor istaagay dad badan inay codeeyaan.

    Gobolka waqooyiga Itoobiya ee Tigray, kaas oo isku dayaya inuu ka soo kabttp dagaallo ba’an oo soo afjaray sannadkii 2022, ayaa gabi ahaanba kasoo qeyb-galeyn.

    Doorashooyinka sanadkan waa kuwii toddobaad tan iyo markii uu dhacay nidaamkii milatariga.

    Waa doorashadii toddobaad tan iyo markii la riday nidaamkii militariga sanadkii 1991 - kacdoon sababay in Eritrea ay go'do laba sano ka dib - waxayna dooarshadu dhacaysaa iyadoo xiriirka Itoobiya iyo deriskeeda waqooyi uu mar kale khatar ku jiro.

    Halkaan ka akhri sheekada oo faahfaahsan

12. 9 Saacadood ka horMuhiimad noocee ah ayey leedahay qalcadda Beaufort ee dalka Lubnaan?

    

    Xigashada Sawirka, IDF

    Qalcaddu waa mid ka mid ah qalcadaha taariikhiga ah ee ugu caansan koonfurta Lubnaan waana midda ugu dhow ee lala xiriiriyo taariikhda khilaafaadka iyo dagaallada ee gobolku soo maray qarniyo badan. Waxay ku taal buur dhagax ah oo dheer oo ku taal magaalada Arnoun ee Gobolka Nabatieh, iyadoo hoos u fiirinaysa wabiga Litani iyo bannaanka koonfurta Lubnaan, taasoo siisay muhiimad istiraatiiji ah iyo mid milatari taasoo ka dhigtay bartilmaameed joogto ah oo loogu talagalay awoodaha is haya laga bilaabo qarniyadii dhexe ilaa xilligii casriga ahaa.

    Qalacadda ayaa ayaa maalmihii u dambeeyay lagu arkayay isbedelo ciidan iyo amni taasoo dib ugu soo celisay goobta taariikhiga ah dhacdooyinka koonfurta Lubnaan, iyadoo ay sii kordhayaan dagaalka u dhexeeya Israa'iil iyo Hezbollah.

    Dowladda hoose ee Arnoun ayaa cambaareysay duqeymaha Israa'iil ay ka geysatay qalcadda maalmihii la soo dhaafay, iyadoo la tixgelinayo in bartilmaameedkeedu uu yahay weerar lagu qaaday goob taariikhi ah oo qadiimi ah iyo mid dhaxal ah oo kusoo jirtay "ilaalin la xoojiyay" tan iyo 2024 iyadoo la raacayo Protocol II ee Heshiiska Hague ee Ilaalinta Hantida Dhaqanka haddii ay dhacaan isku dhac hubaysan.

    Halkaan ka akhri sheekada oo faahfaahsan