سامسونگ؛ داستان قدرت، فساد و نبرد خانوادگی بر سر یک امپراتوری

وقتی در بالاترین سطح برخی از بزرگ‌ترین شرکت‌های دنیا جابه‌جایی قدرت اتفاق می‌افتد، بیشتر مردم اصلا متوجه نمی‌شوند.

اگر محصولات خوب عمل کنند، خدمات به‌درستی ارائه شود و قفسه‌های فروشگاه‌ها پر باشند، اینکه چه کسی در اتاق هیئت‌مدیره می‌نشیند خبرساز نمی‌شود. اما وقتی پای سامسونگ در میان باشد، دودمان خانوادگی پشت آن آنقدر پیچیده است و شرکت آنقدر برای اقتصاد کره جنوبی حیاتی است که خبرساز می‌شود.

در سال ۲۰۱۷، لی جه یونگ، وارث سامسونگ که با نام جی‌وای لی نیز شناخته می‌شود، به دلیل نقشش در یک رسوایی فساد که رئیس‌جمهور کشور را نیز ساقط کرد، زندانی شد.

این مرد ۵۷ ساله نوه بنیان‌گذار سامسونگ است. جفری کین، نویسنده کتاب اوج‌گیری سامسونگ، او را «یکی از قدرتمندترین افراد در تاریخ فناوری» توصیف کرده است.

اما در سال ۲۰۱۵، در حالی که پدرش، رئیس سامسونگ پس از یک حمله قلبی در بیمارستان بود، جانشینی آقای لی قطعی نبود.

او متهم شده بود که در ازای حمایت سیاسی برای ادغامی که کنترل او بر این مجموعه را تقویت می‌کرد، به بنیادهایی که توسط چوی سون-سیل، دوست نزدیک و معتمد پارک گون-هه، رئیس‌جمهور سابق کره جنوبی اداره می‌شد، پول پرداخت کرده است.

او همچنین متهم شد که در آن ادغام، میان یکی از زیرمجموعه‌های سامسونگ، سامسونگ سی اند تی، و بخشی دیگر از امپراتوری تجاری آن، چیل اینداستریز از تخلفات بورسی و حسابداری استفاده کرده است.

دادستانی گفت او این کار را انجام داد تا بتواند کنترل بیشترین سهم ممکن از نهاد تازه ادغام‌شده را به دست گیرد و به‌ تبع آن، کنترل صنایع الکترونیک سامسونگ را که جواهر تاج این امپراتوری و منبع کلیدی قدرت و کنترل است، در اختیار بگیرد.

لی جه یونگ همواره اتهامات تقلب را رد کرده است، اما در سال ۲۰۱۷ به جرم رشوه‌خواری مجرم شناخته شد.

زمانی که این رسوایی بزرگ و فساد مالی در سال ۲۰۱۶ فاش شد، هفته‌ها اعتراض میلیون‌ها نفر در خیابان‌های سئول را برانگیخت و در نهایت به استیضاح رئیس‌جمهور کره جنوبی انجامید.

چرا این معامله تا این حد حیاتی بود؟

سامسونگ که در اواخر دهه ۱۹۳۰ به‌عنوان یک فروشگاه خواربار تاسیس شد، از آن زمان تاکنون در اختیار خانواده لی بوده است. به گفته جفری کین، این خانواده در کره‌جنوبی «هم‌سنگ خاندان سلطنتی» به‌شمار می‌رود. آن‌ها این کسب‌وکار را به یک قدرت واقعی جهانی تبدیل کردند و در کنار فناوری‌های مصرفی شناخته‌شده، حوزه‌هایی مانند بیمه، تراشه‌های حافظه و ساخت‌وساز را نیز در بر گرفتند.

حفظ مالکیت خانوادگی بر این امپراتوری مستلزم رشته‌ای از تحرکات پیچیده از ادغام و تملک تا جابه‌جایی‌های پیچیده قدرت بود؛ همان اقداماتی که به زندانی شدن لی جه‌یونگ انجامید.

او از سال ۲۰۱۴، زمانی که پدرش و رئیس وقت سامسونگ، دچار حمله قلبی شد، عملا مسئولیت را بر عهده داشت. پدرش شرکت را از یک کسب‌ و کار موفق کره‌ای به یک مجموعه جهانی تبدیل کرده بود. در آماده‌سازی برای به‌دست گرفتن قدرت، لی جه-یونگ مجموعه‌ای از سمت‌های ارشد را طی کرده بود.

اما زمانی که او به‌عنوان رئیس موقت منصوب شد، با وضعیت دشواری روبه‌رو بود: فرآیندهای پیچیده برای تضمین کنترل کامل خانواده بر سامسونگ هنوز به‌طور کامل به سرانجام نرسیده بود.

تا آن زمان، این امپراتوری تجاری بسیار پیچیده شده بود: ده‌ها شرکت را در بر می‌گرفت، از سامسونگ الکترونیکس گرفته تا خرده‌فروشی، و از ساخت‌وساز تا صنایع شیمیایی. این مجموعه همگی از طریق شبکه‌ای درهم‌تنیده از سهامداری متقابل به هم پیوند خورده بودند.

تا آن زمان، این امپراتوری تجاری به‌شدت پیچیده شده بود: از ده‌ها شرکت تشکیل می‌شد، از سامسونگ الکترونیکس گرفته تا خرده‌فروشی، و از ساخت‌وساز تا صنایع شیمیایی. همه این‌ها نیز از طریق شبکه‌ای درهم‌تنیده از سهامداری متقابل به یکدیگر مرتبط بودند.

مشکل دیگر این بود که خانواده با یک صورت‌حساب مالیات بر ارث بسیار بزرگ، بیش از ۱۰ میلیارد دلاری روبه‌رو بود. اما اگر آنها برای پرداخت آن شروع به فروش سهام خود در شرکت‌ها می‌کردند، ممکن بود کنترل خانواده لی به خطر بیفتد.

ریسک جانشینی

به‌عنوان تنها پسر، لی جه-یونگ برای رهبری سامسونگ پس از مرگ پدرش انتخاب شد. اما با وجود اینکه سه دهه برای به‌دست گرفتن این مقام آماده شده بود، برای برخی او گزینه قانع‌کننده‌ای برای هدایت بزرگ‌ترین شرکت کره جنوبی و امیدهای اقتصادی یک کشور نبود.

جه‌یون لی، خبرنگار روزنامه هان‌کیوره در کره جنوبی می‌گوید: «او واقعا متفاوت بود... در حالی که پدرش بسیار تهاجمی و هدف‌محور دیده می‌شد، [لی جه-یونگ] بیشتر خجالتی، ساکت و محتاط به نظر می‌رسید.»

برخی می‌گویند خواهرش توانمندتر بود و او به‌خاطر نداشتن قاطعیت کافی مورد انتقاد قرار گرفت. همچنین درباره توانایی‌های او زمانی که پروژه مورد علاقه‌اش ای-سامسونگ در سقوط دات‌کام شکست خورد، پرسش‌هایی مطرح شد.

خانواده پیش‌تر نیز از یک جانشینی ناموفق در یک نسل قبل آسیب دیده بود، زمانی که پدر لی جه-یونگ، کوچک‌ترین پسر خانواده، به‌جای دو برادر بزرگ‌ترش برای رهبری شرکت انتخاب شد.

بر سر آنچه برای پسر بزرگ‌تر لی مائنگ-هی و عموی لی جه-یونگ رخ داد، اختلاف نظر وجود دارد. کسی که طبق سنت باید وارث می‌شد. بر اساس یک روایت، زمانی که به او فرصت اداره شرکت داده شد، ناکارآمد تشخیص داده شد. او می‌گوید هفت سال شرکت را اداره کرده است. اما حقیقت هرچه باشد، این لی کن-هی، کوچک‌ترین پسر بود که در سال ۱۹۷۶ به‌عنوان وارث معرفی شد. تصمیمی که تاثیر آن دهه‌ها بعد ادامه یافت.

صندلی خالی

پس از شروعی نامطمئن، لی کون-هی در دهه‌های ۸۰ و ۹۰ دوره‌ای از موفقیت را برای گروه سامسونگ رقم زد. اما چالش‌های بیشتری در راه بود. در سال ۲۰۰۸، لی جه-یونگ و پدرش، پس از آنکه یک وکیل سابق سامسونگ که به افشاگر تبدیل شده بود ادعا کرد از یک صندوق مخفی برای پرداخت رشوه و پول‌های سیاسی اطلاع دارد، استعفا دادند.

جه‌یون لی از روزنامه هان‌کیوره توضیح می‌دهد: «[آن وکیل] گفت دیگر نمی‌تواند فساد را تحمل کند. به گفته او، سامسونگ آن‌قدر فاسد شده بود که کار را برایش غیر قابل ‌تحمل کرده بود.»

این موضوع به پرسش‌هایی درباره سرنوشت شرکت و اقتصاد کره جنوبی منجر شد، به‌ویژه از آنجا که لی جه-یونگ فردی بود که برای ریاست بعدی در نظر گرفته شده بود.

ناگهان شرکت بدون رهبر به نظر می‌رسید. پدرش بعدا از اتهامات رشوه‌خواری تبرئه شد اما به فرار مالیاتی محکوم و به حبس تعلیقی و جریمه محکوم شد. او از نظر قانونی آزاد بود، اما همچنان خلایی در راس هرم سامسونگ وجود داشت. خانواده لی چگونه قرار بود دوباره کنترل را به دست بگیرد؟

دشمنی ۴۰ ساله

لی کن-هی در نهایت عفو ریاست‌جمهوری دریافت کرد و دوباره به‌عنوان رئیس سامسونگ بازگشت. اما مشکلات او پایان نیافت. در سال ۲۰۱۲، برادر بزرگ‌ترش عموی لی جه-یونگ، تلاش کرد آنچه را که حق ارث خود می‌دانست باز پس بگیرد. این اقدامی بود که می‌توانست برنامه نسل بعدی را به خطر بیندازد.

پسر بزرگ‌تر بنیان‌گذار سامسونگ همیشه فکر می‌کرد روزی کسب ‌و کار را رهبری خواهد کرد، اما در نخستین جانشینی به نفع برادر کوچک‌تر کنار گذاشته شد.

این دشمنی زمانی تشدید شد که پدر لی جه-یونگ در سال ۱۹۷۶ رئیس شد و امپراتوری را تقسیم کرد: به شاخه خانواده عموی او بخشی داده شد که می‌توان آن را کمتر قدرتمند دانست. بنابراین، ۴۰ سال بعد، لی جه-یونگ و پدرش با یک دعوای حقوقی روبه‌رو بودند که ممکن بود آنها را مجبور کند سهامی به ارزش صدها میلیون دلار را به عمویش باز گردانند. یک شکایت موفق می‌توانست باعث فروپاشی امپراتوری شود و برنامه به قدرت رسیدن لی جه-یونگ را تهدید کند.

ثبات‌بخشی به اوضاع

در نهایت، اختلاف میان خواهر و برادرها و دعوای حقوقی پس از آن، مزایای داشتن یک خط جانشینی روشن را برجسته کرد. دادگاه‌ها تشخیص دادند که هرچند برخی از ادعاهای عمو قابل تامل بود، اما مهلت برای اقدام حقوقی گذشته بود. به گفته جه‌یون لی، خبرنگار: «خواهر و برادرها همگی از یکدیگر خشمگین بودند و فکر می‌کنم تا حدی به همین دلیل بود که [لی کون-هی] خط جانشینی را برای فرزندانش کاملا روشن کرد.»

و بنابراین زمانی که پدر لی جه-یونگ پس از حمله قلبی به بستر افتاد، کاملا مشخص بود چه کسی کنترل را به دست خواهد گرفت: پسرش. مردی که بعدا درگیر یک رسوایی عظیم فساد مالی و رشوه‌خواری شد که ده سال بعد ادامه یافت.

تبرئه

تا ژوئیه سال ۲۰۲۵ طول کشید تا لی جه-یونگ سرانجام تبرئه شود، زمانی که دادگاه عالی سئول حکم برائت او را در ارتباط با اتهامات تقلب مربوط به معامله ادغام که به‌طور گسترده تصور می‌شود جانشینی او را تثبیت کرده بود، تایید کرد. این پایان یک دهه اتهامات کیفری، جلسات دادگاه و دوره‌های زندان برای رئیس سامسونگ بود.

این همچنین نشانه‌ای از فاصله گرفتن از سنت‌های کسب‌ وکارهای خانوادگی در کره جنوبی بود. در جریان رسیدگی‌های قضایی، لی جه-یونگ به تغییر مسیر برای خاندان سامسونگ اشاره کرد.

او می‌گوید: «می‌خواهم همین‌جا تعهد بدهم که دیگر هیچ حاشیه‌ای درباره جانشینی پیش نخواهد آمد. مدیریت را به فرزندانم منتقل نخواهم کرد.»

پس این سوال پیش می‌آید: اگر پسر بزرگ قرار نیست وارث خودکار این امپراتوری باشد، چه کسی خواهد بود؟