شما در حال مشاهده نسخه متنی وبسایت بیبیسی هستید که از داده کمتری استفاده میکند. نسخه اصلی وبسایت را که شامل تمام تصاویر و ویدیوهاست، مشاهده کنید.
بازگشت به وبسایت یا نسخه اصلی
اطلاعات بیشتر درباره نسخه لایت که برای مصرف کمتر حجم دادههاست
از ونزوئلا تا چین و ایران؛ مردم چگونه محاصره اینترنتی را میشکنند؟
- نویسنده, سوچیرا مگوایر و رها کانسارا
- شغل, واحد جهانی مقابله با اطلاعات نادرست، بیبیسی
- منتشر شده در
- زمان مطالعه: ۷ دقیقه
داخل یک دکه کوچک بامبویی در میانمار، مین مشغول آماده کردن مغازهاش برای آغاز روز است.
کابلهای درهمپیچیده، سامانه برق خورشیدی و مستقل از شبکه برق را به چند پریز متصل کردهاند. چند صندلی پلاستیکی برای مشتریان چیده شده و روی منوی دستنویس، نام خوراکیهایی نوشته شده است.
مین، که به دلایل نگرانیهای امنیتی نامش را تغییر دادهایم، میداند مشتریها قرار است مدت زیادی اینجا بمانند. آنها فقط برای یک چیز به این کافه میآیند: اینترنت.
او میگوید هر روز حدود ۳۰ نفر به کافهاش مراجعه میکنند. زمانی که بیش از دو سال پیش کارش را آغاز کرد، چنین کافههایی کمیاب بودند و روزانه بین ۳۰۰ تا ۴۰۰ نفر به آنجا میآمدند. او میگوید: «تقاضا سرسامآور بود.»
منطقهای که او در آن فعالیت میکند، یکی از مناطقی است که پس از کودتای نظامی سال ۲۰۲۱ و به قدرت رسیدن حکومت نظامیان میانمار، با قطع مکرر اینترنت روبهرو شده است. در جریان جنگ داخلی پنجسالهای که پس از آن آغاز شد، برخی از این خاموشیهای اینترنتی در نقاط مختلف کشور، چند روز و برخی چند ماه ادامه داشتهاند. کارشناسان سازمان ملل در سال ۲۰۲۲ گفتند این قطعیها عمدتا مناطقی را هدف گرفتهاند که حکومت نظامی در آنجا با مقاومت شدید گروههای مخالف روبهرو بوده است.
مین راهی برای دور زدن این محدودیتها پیدا کرده است. او از استارلینک استفاده میکند؛ سامانهای که از طریق شبکهای از ماهوارههای شرکت اسپیسایکس متعلق به ایلان ماسک، اتصال به اینترنت را بدون نیاز به زیرساخت داخلی کشور فراهم میکند.
کسبوکار او به یک دیش تخت و مستطیلی وابسته است که در بازار سیاه تایلند خریداری شده، بهصورت قاچاق از مرز عبور داده شده و اکنون روی سقف فلزی دکه نصب شده است.
مکانهای پنهان
او میگوید این کافه عملا برایش سودی ندارد و اینترنت را ساعتی هزار کیات، معادل حدود ۲۵ سنت، عرضه میکند تا برای افراد آواره و ساکنان محلی که میخواهد به آنها کمک کند، قابل پرداخت باشد.
اما اداره چنین کافهای خطرناک است. حکومت نظامی چنین فعالیتهایی را غیرقانونی میداند و صاحبان آنها ممکن است بازداشت شوند یا تجهیزاتشان ضبط شود.
این کافه فقط سه ساعت در روز باز است. بخشی از این وضعیت به کمبود برق مربوط میشود. از سوی دیگر، با وجود آنکه منطقه تحت کنترل نیروهای مقاومت قرار دارد، مین نگران است که هنگام عبور هواپیماهای دولتی، پنلهای خورشیدی یا دیش استارلینک او از بالا دیده شود. او تاکنون دو بار محل کافه را تغییر داده و هر بار آن را به منطقهای پنهانتر منتقل کرده است، چون میترسد محل فعالیتش شناسایی شود.
دادههای «پروژه اینترنت میانمار»، یک سازمان مدافع حقوق دیجیتال، نشان میدهد که از فوریه ۲۰۲۱ تاکنون اینترنت در بخشهای مختلف میانمار بیش از ۴۵۰ بار قطع شده و بیش از ۲۰ میلیون نفر را تحت تاثیر قرار داده است. این نهاد رابطه مستقیمی میان این قطع دسترسیها و حملات حکومت نظامی مشاهده کرده است.
نیان، تحلیلگر حقوق دیجیتال در این سازمان که او نیز با نام مستعار صحبت میکند، میگوید: «طبق تحقیقات ما، نزدیک به ۹۰ درصد موارد قطع اینترنت با بمبارانها مرتبط هستند... آنها میخواهند مردم نتوانند با هم ارتباط برقرار کنند تا بتوانند منطقه را نابود کنند.»
نظارت شدیدی در میانمار برقرار است. شهروندان این کشور بدون مجوز حکومت نظامی حق ارائه یا استفاده از ویپیان را ندارند. ویپیان سالهاست در نقاط مختلف جهان برای دور زدن محدودیتهای اینترنتی به کار میروند و از طریق سرورهای راه دور، آدرس آیپی و موقعیت کاربران را پنهان میکنند.
در مواردی نیز گروههای مسلح مخالف حکومت باعث اختلال در دسترسی به اینترنت شدهاند؛ یا با اعمال ممنوعیت موقت بر استفاده از استارلینک در مناطق تحت کنترلشان به دلیل نگرانیهای امنیتی، یا از طریق حمله به زیرساختهای ارتباطی.
افزایش قطع اینترنت در جهان
کسبوکار مین کوچک است، اما او بخشی از شبکهای روبهگسترش از افراد و گروههایی است که در سرتاسر جهان میکوشند محدودیتهای اینترنتی را که از سوی برخی از سرکوبگرترین حکومتها اعمال میشود، دور بزنند.
گزارش سازمان بینالمللی حقوق دیجیتال «اَکسس ناو» نشان میدهد قطع اینترنت از سال ۲۰۲۰ به این سو در جهان رو به افزایش بوده است. این گزارش میگوید سال ۲۰۲۵ رکورد تازهای ثبت شد و ۳۱۳ مورد قطع اینترنت در ۵۲ کشور رخ داد. میانمار با ۹۵ مورد در صدر این فهرست قرار داشت.
این نهاد همچنین میگوید در سال گذشته میلادی، ۹۴ مورد مسدودسازی پلتفرمهایی مانند فیسبوک، واتساپ، تلگرام و ایکس را ثبت کرده است. این رقم سه برابر سال ۲۰۱۶ است که اکسس ناو رصد این موارد را آغاز کرد.
هزاران کیلومتر دورتر از میانمار، آندرس آسپوروا در مادرید هدایت گروهی از داوطلبان را برعهده دارد که اپلیکیشنی برای دور زدن سانسور در کشورش، ونزوئلا، ساختهاند.
فضای رسانهای ونزوئلا به شدت تحت تاثیر حکومت است. بسیاری از رسانههای مستقل داخلی مسدود شدهاند و محدودیتهای مقطعی بر پلتفرمهای بینالمللی مانند ایکس و فیسبوک و همچنین وبسایتهایی مثل وال استریت ژورنال اعمال شده است.
اپلیکیشن «اخبار بدون سانسور»، محصول تیم آندرس آسپوروا، برنامهای رایگان است که اخبار رسانههای مستقل ونزوئلایی و منابع بینالمللی را گردآوری میکند و فناوری ویپیان نیز در آن تعبیه شده است.
آقای آسپوروا میگوید این برنامه استفاده از ویپیان را برای مردم ونزوئلا آسانتر کرده است.
او میگوید: «لازم نیست وارد حساب شوید، لازم نیست حساب کاربری بسازید، لازم نیست پولی پرداخت کنید... فقط خبرها را میبینید.»
به گفته او، این اپلیکیشن که کمی پیش از انتخابات ریاستجمهوری مناقشهبرانگیز ژوئیه ۲۰۲۴ راهاندازی شد، تاکنون ۱۴۰ هزار بار دانلود شده است.
آندرس آسپوروا، فعال حقوق دیجیتال که بارها علیه سانسور موضعگیری کرده، اواخر همان سال از کشور گریخت، زیرا نگران بازداشت بود.
او میگوید: «همه نشانهها حاکی از آن بود که میخواهند محل حضورم را پیدا کنند و دستگیرم کنند.»
پس از آنکه نیکلاس مادورو، رئیسجمهور پیشین ونزوئلا، اوایل امسال به دست نیروهای آمریکا بازداشت شد، بسیاری از ونزوئلاییها جشن گرفتند و تصور کردند تغییرات سیاسی در راه است.
اما آقای آسپوروا میگوید با روی کار آمدن جانشین او، دلسی رودریگز، تغییر چشمگیری در زمینه سانسور رسانه و اینترنت رخ نداده است.
به گفته او، این اپلیکیشن عمدتا با کمک داوطلبان توسعه یافته و سایر هزینههای آن نیز بیشتر از طریق کمکهای مالی تامین میشود: «این راهی است برای حمایت از حقوق بشر، از جمله دسترسی به اطلاعات و آزادی بیان.»
«دیوار بزرگ آتش» چین
در همین حال در کشوری دیگر، مهاجر دیگری به نام مستعار «اکو»، در میان شماری از توسعهدهندگانی است که به نبرد با سیستم سانسور اینترنتی متفاوتی رفتهاند؛ سیستمی که به «دیوار بزرگ آتش چین» مشهور است.
در چین بسیاری از وبسایتهای خبری بینالمللی، شبکههای اجتماعی، موتورهای جستوجو و پلتفرمهای پخش آنلاین مسدود هستند. کاربران در عوض به اپلیکیشنهای تحت کنترل حکومت مانند ویچت و ویبو دسترسی دارند که به شدت تحت نظارتاند.
اکو، کارمند سابق حوزه فناوری اطلاعات که سه سال پیش چین را ترک کرده، یکی از بنیانگذاران سرویسی است که با استفاده از نرمافزارهای شخص ثالث به مردم چین کمک میکند به سایتهای مسدودشدهای مانند گوگل، یوتیوب و فیسبوک دسترسی پیدا کنند.
او میگوید با شریکی در داخل چین همکاری میکند و بسیار محتاطانه عمل میکنند تا شناسایی نشوند.
او میگوید: «در چین اگر بفهمند شما دارید به مردم کمک میکنید آزادانه به اینترنت دسترسی داشته باشند... بازداشت میشوید.»
اکو میگوید سرویس آنها اشتراک رایگان در اختیار کاربران چینی قرار میدهد و هزینههایش از طریق ارائه نسخههای کاملتر و پولی تامین میشود. او میگوید فعلا با پسانداز شخصیاش زندگی میکند.
او این وضعیت را نبردی دائمی با سانسور در چین میداند: «گاهی افرادی مثل ما دست بالا را دارند و گاهی نه.»
اکو همچنین به کاربران ایرانی، که در جریان اعتراضهای ژانویه و نیز در جنگ کنونی با آمریکا و اسرائیل، با قطع اینترنت روبهرو بودهاند، اشتراک رایگان ارائه میکند.
سازمان حقوق بشری «آرتیکل ۱۹» که مقر آن در بریتانیاست، در گزارشی توضیح داده که حکومت ایران چگونه برای کنترل فضای دیجیتال از فناوریها و روشهای چین الهام گرفته است.
دولتهای میانمار، ونزوئلا و چین به پرسشهای بیبیسی درباره محدودیتهای اینترنتی پاسخ ندادند. این کشورها پیشتر دلایلی چون امنیت یا ثبات را برای چنین اقداماتی مطرح کرده بودند.
حکومت نظامی میانمار در سال ۲۰۲۱ اعلام کرده بود فیسبوک را برای جلوگیری از «اخبار جعلی و اطلاعات نادرست» مسدود کرده است. مادورو نیز زمانی که در قدرت بود، گفته بود برخی شبکههای اجتماعی برای گسترش «نفرت» به کار میروند. شی جینپینگ، رئیسجمهوری چین، هم گفته است «آشوب» در اینترنت «به منافع عمومی آسیب میزند».
در میانمار، مشتریان کافههایی مانند کافه مین میگویند تاثیر قطع اینترنت بسیار گسترده است.
خین، زن ۲۷ سالهای در مرکز میانمار که نام او نیز تغییر داده شده، میگوید: «تقریبا همه جنبههای زندگی تحت تاثیر قرار میگیرد؛ زندگی روزمره، اقتصاد محلی، آموزش و ارتباط با خانواده.»
او میگوید در نخستین دوره قطع اینترنت، هیچ راهی برای تماس با اعضای خانوادهاش که در منطقهای دوردست و بدون خط تلفن قابل اعتماد زندگی میکردند، نداشت: «ارتباط ما کاملا قطع شد.»
خین میگوید گاهی مجبور بوده یک ساعت پیادهروی کند تا بتواند به اینترنت وصل شود.
نی، دانشجوی ۲۵ سالهای که نام او نیز تغییر داده شده، بیش از دو کیلومتر راه طی میکند تا به یک کافه مجهز به استارلینک برسد.
او میگوید: «ما جوانها باید برای توسعه منطقهمان تلاش کنیم. حالا با قطع اینترنت، عملاً هیچ کاری از دستمان برنمیآید.»
به گفته او، آینده جوانانی مانند خودش «در تاریکی فرو میرود».
